Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Esgairllyn a Cân Walter nid Delilah a Chwm Rhondda

Published

on

garregMA’ UNDEB RYGBI CYMRU mewn sefyllfa fanteisiol i hyrwyddo a lledaenu’r defnydd o’r Gymraeg. Cofi er mai Cymro Cymraeg sydd wrth y llyw a hwnnw’n grwt sydd wedi gweithio ar draws y byd. Mae gan Gareth Davies fydolwg goleuedig ac eangfrydig. Bachan piwr yw’r crwt o’r Tymbl. Chwaraeodd fel maswr dros ei wlad. Ma’ Dafydd Iwan wedyn wedi taro’r hoelen ar ei phen trwy dynnu sylw at y gân ‘Delilah’ sy’n cael ei chanu hyd at syrff ed cyn gemau rhyngwladol.

Does ganddi ddim i’w wneud â’n hunaniaeth ni fel Cymry. Mae’n sôn am ferch yn cael ei thrywanu’n gelain gan ei chariad am iddi fod yn anff yddlon iddo ac ynte wedyn yn rhyw led ymddiheuro gan ddweud fod yr amgylchiade’n drech nag ef. Mae’n gân anaddas ar sawl gwastad. Yr hyn sydd wedi’i dyrchafu’n rhan o’n seici cenedlaethol yw’r ff aith y cysylltir hi â Chymro o Bontypridd sydd wedi ei ddyrchafu ei hun i Hollywood. Gwnaeth Tom Jones ff ortiwn iddo’i hun ar sail poblogrwydd y gân yn y siartie.

Cyfansoddwyd y faled gan ddau Sais, Les Reed a Barry Mason. Afraid ceisio ei chyfi awnhau trwy ddweud ei bod yn cyfeirio at y ddynes yn Llyfr y Barnwyr a oedd yn ddraenen yn ystlys y cawr, Samson. Cyfeirio at drais yn erbyn menywod a wna. Prin ei bod yn gân addas felly i’w chanu ar achlysur cenedlaethol. Yn wir, o fwrw golwg fanwl ar y geiriau gallai ein gwneud yn gyff gwawd yng ngolwg eraill. Pa fath o ganeuon a ddylid eu canu ar achlysur gemau rhyngwladol yn y Stadiwm Genedlaethol felly?

Wel, caneuon sy’n sicr yn cyfl eu ein hunaniaeth genedlaethol. Caneuon sy’n dangos ein bod ni’n wahanol. Caneuon sy’n cynyddu ein balchder ynddon ni ein hunain. Caneuon sy’n cyfl eu ein hemosiwn o fod yn Gymry balch. Caneuon a fydd o gymorth i’r chwaraewyr i drechu’r gelyn. Pa ganeuon yw y rheiny? Wel, caneuon gwerin, glei. Mae gennym gorau diri o Only Men Aloud i Gôr Meibion Clwb Rygbi Crymych sydd yn poblogeiddio ein caneuon gwerin. Mae angen strategaeth.

Mae gan Warren Gatland strategaeth o ran paratoi’r tîm cenedlaethol i berff ormio ar y cae. Mae gan swyddogion Undeb Rygbi Cymru strategaeth o ran cefnogi’r clybie a datblygu’r gêm ar lawr gwlad. Mae angen strategaeth o ran y canu. Ma’ ishe arian i weithredu strategaeth yn eff eithiol. Caiff £3miliwn ei wario ar hyn o bryd i gynnig cytundebe deuol i chwaraewyr. Dywed rhai fod y swm hwnnw’n warthus o fach. Meddylier pe bai’r swm bychan hwnnw yn cael ei neilltuo gan yr Undeb Rygbi i hyrwyddo’r Gymraeg.

Pam disgwyl i’r llywodraeth a’r asiantaethe iaith i hyrwyddo’r Gymraeg byth a hefyd. Mae’r iaith yn eiddo i’r bobl ac mae’r WRU yn cynrychioli’r bobl. Mae’r WRU yn ddylanwadol. Gellid annog cyfathrebu a gohebu yn Gymraeg gyda’r clybie yn yr ardaloedd hynny yr arferid eu galw yn fröydd Cymraeg. Annog dyfarnwyr i ddefnyddio’r Gymraeg pan mae mwyafrif chwaraewyr y ddau dîm yn deall yr iaith. Annog ei defnyddio mewn cyfarfodydd. Wedi’r cyfan mae cynifer o chwaraewyr y dyfodol yn gynnyrch ysgolion dwyieithog.

Ar ben hynny gellid sicrhau mai ‘Ffarwel i Langyfelach’, ‘Cân Walter’, ‘Esgairllyn’, a’u tebyg, fyddai’r dorf yn morio eu canu cyn y gemau mawr. Dyna’r ’emynau’ newydd. Wedi’r cyfan beth ddywedodd Max Boyce? “We sang Cwm Rhondda and Delilah, damn they sounded both the same”. Rydym i gyd yn euog o ganu caneuon ac emynau heb dalu llawer o sylw i’r geiriau.

Yr alaw sy’n mynd â’n bryd. Rhaid pwyllo. Hwyrach bod y cyfansoddwyr yn disgwyl i ni gymryd eu geiriau o ddifrif. Dyna braf fyddai clywed y caneuon gwerin yn cael eu canu gydag arddeliad o dan arweiniad côr meibion. A Chôr Meibion Clwb Rygbi Crymych yn eu plith yn eu tro. Clywaf rai’n dweud na fydde pawb yn y dorf, yn arbennig cefnogwyr y gwrthwynebwyr, yn deall y geiriau.

Tish baw! Mater o falchder cenedlaethol, glei. Codi’r to wrth ganu am ‘Y Ferch o Blwy Penderyn’ a ‘Sosban Fach’. Onid oes yna angerdd yn y caneuon? Dyna sut fydde tanlinellu ein bod yn wahanol a chodi ofn ar y gwrthwynebwyr. Fe fydden nhw’n deall yr angerdd y tu ôl i’r geiriau. Beth amdani Undeb Rygbi Cymru o dan arweiniad Gareth Davies?

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Cymraeg

Nyrsys – angylion ac arwyr Covid-19

Published

on

DROS y flwyddyn ddiwethaf, mae’r ffordd y mae’r byd yn gweld nyrsys a gweithwyr y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol yng Nghymru wedi newid wrth i bandemig Covid-19 fwrw Cymru.
Mae nyrsys wedi bod yna i ni erioed – yr angylion tawel sy’n gofalu amdanom ni trwy gydol ein hoes. Yn ystod 2020, maen nhw wedi esblygu i fod yn arwyr go iawn gyda phobl yn dod allan o’u tai yn wythnosol i ddathlu a chlodfori’r dynion a’r merched ymroddedig a dewr yma.
Mae Nyrsys – cyfres newydd sy’n dechrau ar S4C ar Nos Fercher, 25 Tachwedd – yn mynd â ni at lygad y ffynnon trwy ddilyn gwaith nyrsys cymunedol Bwrdd Iechyd Hywel Dda yng ngorllewin Cymru drwy gyfnod y pandemig.
Mae nyrsys y gymuned yn gofalu am y cleifion mwyaf bregus yn eu cartrefi. Yn ystod blwyddyn unigryw, mae’r pwysau ar nyrsys cymunedol gorllewin Cymru yn fwy nag erioed o’r blaen.
Yn y rhaglen gyntaf, byddwn yn dilyn Elen Lewis, nyrs yn ardal Aberteifi, sydd wedi cael profiad personol o effaith Covid-19. Fe gollodd Elen ei modryb, Undeg, ym mis Ebrill ac roedd y golled yn sioc i’r teulu cyfan.
Meddai Elen: “Ar ddechre mis Ebrill, o ni yn gwybod ei bod hi yn sâl gartre – a doedd hi ddim yn gwella. Nath y doctor hala hi mewn i Ysbyty Glangwili, a gath hi ei hala bron yn syth wedyn i’r uned gofal dwys lan fan ‘na. Ond yn anffodus, ddath hi byth gartre.
“Ar ôl iddi fynd mewn i’r ysbyty, achos y lockdown oedd neb yn gallu mynd mewn i weld hi.  Roedd ei gŵr, Tudur, wedyn ‘di gorfod dod gartre a chael galwad ffôn wedyn i ddweud bod hi wedi mynd. A fi jyst yn meddwl shwt oedd e’n teimlo ddim yn gallu bod yna, ddim yn gallu mynd lan i ddala ei llaw hi, oedd e jyst yn greulon colli rhywun y ffordd ‘na.”
“Y gwir yw sdim neb yn saff wrth y feirws ‘ma. Ma fe dal yma. Diogelu cleifion, diogelu ein hunain, wel ‘na gyd y’ ni yn gallu neud.”
Mae Siân Williams, nyrs yn Cross Hands, Sir Gaerfyrddin yn cytuno. “Ni ‘di cael haf eitha’ gwael gyda Covid, fel nyrsys. Mae ‘di bod yn rili anodd treial addasu i weithio’n wahanol,  treial neud y penderfyniadau sydd yn iawn i’r cleifion, neud siŵr bod nhw’n saff, neud siŵr bod ni’n saff…”
Yn ystod y rhaglen gyntaf cawn weld cymaint y mae cleifion yn dibynnu ar y nyrsys cymunedol nid yn unig i ddarparu gofal ond fel cwmni hefyd.
Gan fod cleifion yn fwy caeth na’r arfer i’w cartrefi yn y cyfnod clo, mae ‘na groeso mawr i Elen ar ambell aelwyd gan gynnwys Molly James sydd yn ei 90au ac yn dioddef gyda chlwyf poenus ar ei choes.
Mae Elen hefyd yn mynd i drin Bernadette Dolan sy’n gwella ar ôl cael pum llawdriniaeth ar ei choes yn dilyn cwymp fis Rhagfyr diwethaf. Fe gafodd blatiau metel wedi’u gosod yn ei choes ond fe wnaeth ei chorff eu gwrthod felly bu’n rhaid iddi gael llawdriniaeth i dynnu’r cyfan allan ym mis Mehefin yn ystod y Clo Mawr.
Draw i Cross Hands, Sir Caerfyrddin ac rydym yn dilyn y nyrs Siân Williams wrth iddi hi ymweld â George, dyn ifanc 18 oed â spina bifida. Roedd George i fod i gael llawdriniaeth ar ei goluddyn fyddai’n sicrhau ei fod yn gallu byw yn fwy annibynnol, ond mae hynny wedi cael ei ohirio yn sgil Covid-19, felly bydd rhaid iddo aros tan y flwyddyn nesaf.
Yn y rhaglen hon hefyd, fe fyddwn yn gweld sut mae Siân yn ymateb i achos brys. Mae’r tîm yn cael galwad bod gwraig wedi cwympo ar lawr yn ei chartref ac wedi bod yno dros nos. Cawn weld y cyffro i gyd yn y ganolfan iechyd ac ar leoliad wrth iddyn nhw alw’r gwasanaethau brys i agor y drws a mynd â’r wraig i’r ysbyty.
Yn yr ail raglen yn y gyfres, byddwn yn cwrdd â Teleri Gwyther sy’n gweithio fel Nyrs Methiant y Galon yng Ngheredigion. Mae ganddi bron 40 mlynedd o brofiad yn gweithio fel nyrs. Fe fydd yn ymweld â Trevor Peregrine, gafodd ddwy stent wedi’i osod yn ei galon yn ddiweddar, ond er hynny, mae’n ŵr ffit ac iach yn ei 90au sydd wedi teithio’r byd yn ystod ei fywyd.
Byddwn hefyd yn dilyn Lowri Davies, nyrs ifanc, ar ei diwrnod cyntaf o drin cleifion ar ei phen ei hun. Fe glywn am ei theimladau a’i nerfusrwydd o orfod mynd i mewn i gartrefi cleifion a gwneud penderfyniadau yn y fan a’r lle.
Continue Reading

Cymraeg

Amser i gau’r bwlch ar Gymraeg yn sefydliadau

Published

on

ER BOD sefydliadau cyhoeddus wedi perfformio yn well wrth gynnig gwasanaethau Cymraeg yn ystod 2019-20, mae ‘na le i rai sefydliadau wella eto yn ôl Comisiynydd y Gymraeg, Aled Roberts.

Mae’r Comisiynydd wedi cyhoeddi adroddiad yr wythnos hon sydd yn adrodd ar berfformiad sefydliadau cyhoeddus wrth iddynt ymdrin â’r Gymraeg. Mae’r adroddiad yn dangos bod perfformiad wedi gwella ar y rhan fwyaf o wasanaethau eto yn 2019- 2020 ond bod rhai agweddau sydd yn parhau i beri pryder i’r Comisiynydd.

Dywedodd: “Mae yna risg fod bwlch yn tyfu rhwng y sefydliadau sydd yn perfformio’n dda a’r rhai sydd ddim cystal, ac mae angen i bob sefydliad gymryd eu cyfrifoldebau o ddifri.

“A hithau yn bedair blynedd ers i’r sefydliadau cyntaf ddod o dan safonau’r Gymraeg, mi fyddwn yn disgwyl i bob sefydliad gwrdd â’r gofynion bob tro.

“Mae yna rai sefydliadau sy’n perfformio yn dda iawn, ond gydag eraill, mae gwasanaethau allweddol, megis ffôn a derbynfa, yn perfformio’n wael a heb gynyddu dros y blynyddoedd diwethaf. Dyma’r gwasanaethau lle mae angen buddsoddi mewn staff.”

Roedd yr adroddiad yn dangos fod 92% o lythyrau neu e-bost Cymraeg wedi derbyn ateb yn Gymraeg, fod opsiynau awtomatig dros y ffon ar gael yn Gymraeg 90% o’r amser a bod ffurflenni ar gael yn gyflawn yn Gymraeg 78% o’r amser.

Ond, dim ond mewn 46% o ymweliadau derbynfa y cafwyd gwasanaeth Cymraeg, a dim ond 55% o alwadau ffôn y llwyddodd sefydliadau i ddelio gyda hwy yn Gymraeg a rhoi ateb cyflawn yn Gymraeg.

Ychwanegodd Comisiynydd y Gymraeg, Aled Roberts, “Mi ddylai pob sefydliad fod yn ystyried pethau fel sefydlu tîm neu benodi swyddog sy’n gyfrifol am y Gymraeg, cynyddu faint o staff sy’n gallu siarad Cymraeg a chynnig gwasanaethau Cymraeg mewn ffordd sy’n golygu mai defnyddio’r Gymraeg yw’r opsiwn mwyaf naturiol. Mewn rhai amgylchiadau, er enghraifft cyfarfodydd sensitif ynghylch llesiant, dw i eisiau i sefydliadau ystyried cynnig gwasanaeth Cymraeg yn ddiofyn.

“Dw i eisiau gallu cymryd yn ganiataol fod gwasanaethau sylfaenol ar gael yn Gymraeg bob tro. Mi allwn ni wedyn ganolbwyntio ar ddyletswyddau eraill sy’n gwneud gwahaniaeth ar lefel strategol. Pethau megis penderfyniadau polisi, gan sicrhau bod sefydliadau yn ystyried effaith pob penderfyniad ar y Gymraeg, a gweithredu strategaethau 5 mlynedd cryf i hybu’r Gymraeg.”

Bydd y Comisiynydd nawr yn cyfarfod gyda’r sefydliadau yn unigol i drafod y canlyniadau a’r diffygion, a beth sydd angen digwydd er mwyn datrys a cheisio cau’r bwlch rhwng sefydliadau sy’n cydymffurfio yn dda a’r rhai sydd ddim cystal.

Continue Reading

Cymraeg

Y gorffennol yn dod yn fyw drwy hen ffilmiau

Published

on

“MAE hen lun yn medru dweud llawer, ond mae hen ffilm yn medru dod â’r gorffennol yn fyw” meddai’r Prifardd ac Archdderwydd Myrddin ap Dafydd.

Bob wythnos ar Ffilmiau Ddoe, mae criw hwyliog o gyflwynwyr a gwestai neu gyfwelai yn gwylio detholiad o’r ffilmiau sy’n rhan o gasgliad Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Detholiad o ffilmiau sy’n cofnodi digwyddiadau cymdeithasol, ffilmiau personol am deuluoedd, a thystiolaeth weledol o sut mae Cymru wedi newid dros y blynyddoedd. Yr wythnos hon, Myrddin ap Dafydd fydd yn cael y fraint o dyrchu yn y casgliad rhyfeddol hwn, a hynny yng nghwmni ei westeion Peredur Lynch a Beryl Vaughan.

Bydd Peredur Lynch, un o draethwyr huawdl y Babell Lên, yn cymryd golwg ar ffilmiau o Eisteddfodau Cenedlaethol ar hyd y blynyddoedd, gan gynnwys clip o’r Brifwyl yn Aberystwyth yn 1916, ffilm ryfeddol o Eisteddfod Machynlleth yn 1937, cofnod yr artist Charles Tunnicliffe o seremoni cyhoeddi Pwllheli 1954, a chlipiau o enwogion ar y Maes yn Y Drenewydd yn 1965.

“Da’ch chi’n gweld pobl yn rhythu ar gamera sy’n troi o’u blaenau, ac weithiau dan ni’n teimlo nad ydi pawb yn siŵr iawn sut mae ymddwyn o flaen y lens” sylwa Myrddin, wrth wylio clip o Eisteddfod Y Drenewydd 1965.

Bywyd cefn gwlad fydd yn mynd â bryd Beryl Vaughan, a chawn ymweld â Ffair Dalis 1914, sef ffair geffylau enwog Llanbedr Pont Steffan, diwrnod cneifio yn Y Foel, golygfeydd ardal Penderyn a Bannau Brycheiniog, a Choleg Hyfforddi Felinfach.

“Mae rhyw hud a hiraeth mewn gweld ein gorffennol yn dod yn fyw o flaen ein llygaid” meddai Myrddin. “Mae’n rhoi cyfle i ni fynd yn ôl yno, wel am sbel fach beth bynnag. Diolch bod ganddon ni drysorfa o archif yma yng Nghymru, a rheiny’n cael eu gwarchod a’u rhannu.”

Continue Reading
News11 hours ago

Two day centres to close temporarily as a precaution

TWO north Pembrokeshire Day facilities for older people and people with learning disabilities are to close temporarily as a precaution...

News12 hours ago

North Pembrokeshire schools remain closed

THE SIX North Pembrokeshire schools which were closed today (Monday, November 23) as a precaution following the increased spread of...

News1 day ago

Pembrokeshire closes six schools after Cardigan Covid outbreak

FIVE schools in north Pembrokeshire will close tomorrow after an increase in the number of cases of COVID-19 in the...

News1 day ago

Tenby: Investigations continue following death of woman at caravan park

POLICE are still investigating the cause of death of a woman found dead at a caravan park in Tenby on...

News3 days ago

Tenby: Man arrested after woman found dead in caravan

A MAN was arrested following the death of a woman in the south of the county. A woman has been...

News4 days ago

Pembrokeshire County Council appoints interim Chief Executive

PEMBROKESHIRE COUNTY COUNCIL’S Head of Environmental Services and Public Protection, Richard Brown, is the Authority’s Interim Chief Executive. He was...

News5 days ago

Pembrokeshire castle’s ‘I’m A Celebrity’ rumour denied

CAREW CASTLE have denied being in the running to host ‘I’m A Celebrity, Get Me Out Of Here’. Pre-coronavirus, the...

News6 days ago

Milford Haven: Police investigating burglaries targeting the vulnerable

POLICE are investigating a burglary and attempted burglary in Milford Haven. A concerned resident contacted The Herald after what he...

News6 days ago

Pembrokeshire Schools rugby present county ties

PEMBROKESHIRE SCHOOLS RUGBY have presented their under 15’s team with their county tie’s after the season came to a sudden...

News7 days ago

Meet the Council’s new team, deployed to aid fight against Covid-19 in Pembrokeshire

A NEW TEAM has been set up to help support Pembrokeshire businesses to implement and follow Covid-19 rules put in...

Popular This Week