Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

‘Comisiwn Iaith – nid Comisiynydd – sydd ei angen’

Published

on

Gweinidog newydd sy'n gyfrifol am ddeddfwriaeth: Eluned Morgan

MAE DYFODOL i’r Iaith wedi croesawu bwriad Llywodraeth Cymru i sefydlu Comisiwn i’r Gymraeg i gynllunio a gweithredu polisïau cyhoeddus i gefnogi’r iaith.

Gall sefydlu corff pwerus annibynnol ag iddo gyfrifoldebau eang ym maes cynllunio ieithyddol osod y llwyfan i weithredu strategaeth gynhwysfawr i adfywhau’r Gymraeg yn iaith genedlaethol.

Meddai cadeirydd Dyfodol, Heini Gruffudd, “Rydyn ni wrth ein bodd bod Llywodraeth Cymru yn awr yn bwriadu deddfu i sefydlu ‘r Comisiwn newydd hwn.

“Er ein bod yn anghytuno ynghylch rhai agweddau o’r Papur Gwyn a gyhoeddodd y gweinidog Alun Davies yn Eisteddfod Ynys Môn, mae’r Llywodraeth wedi derbyn prif drywydd ein gofynion ni. Mae’n holl bwysig nawr i garedigion yr Iaith gyd-dynnu i wneud llwyddiant o’r trefniadau newydd. Wrth i’r Bil newydd ddilyn ei gwrs drwy’r Cynulliad bydd angen pwyso er mwyn sicrhau nad yw bwriadau’r Papur Gwyn yn cael eu glastwreiddio a bod rhai gwendidau yn cael eu cywiro”

Meddai Cynog Dafis, “Bydd rhaid i’r Llywodraeth ddangos na fydd hawliau siaradwyr Cymraeg yn cael eu gwanhau drwy fod rol y Comisiynydd presennol yn cael ei chynnwys o fewn y Comisiwn newydd. Ond bydd sefydlu’r Comisiwn yn gyfle euraid i ddatblygu rhaglenni cyffrous i hybu a hyrwyddo’r Gymraeg o fewn y teulu a’r gymdeithas ac ym myd gwaith ac wrth gwrs drwy helaethu addysg Gymraeg yn ddirfawr.

“Fodd bynnag dyw bwriadau da ddim yn ddigon. Os yw nod y llywodraeth o greu miliwn o siaradwyr erbyn 2050 i’w gymryd o ddifrif, rhaid wrth adnoddau ariannol sylweddol a chael pobl gymwys ac ymroddedig yn y swyddi allweddol.

“Rydyn ni’n hynod falch bod Llywodraeth Cymru yn gydnabyddus â’r sefyllfa yng Ngwlad y Basgiaid a Chatalwnya lle y gweithredwyd polisïau cynhwysfawr i adfywhau eu hieithoedd cynhenid yn llwyddiannus.”

Fe gyflwynir a thrafodir hyn ymhellach mewn Cyfarfod Cyhoeddus yn Llanbedr Pont Steffan heno yn Festri Capel Brondeifi am 7 o’r gloch ac mae croeso cynnes i bawb.

Cadeirydd y cyfarfod yn Llanbed heno yw Ben Lake AS a ddywedodd “Rwy’n falch o gael cadeirio’r cyfarfod hwn yn nhref fy magwraeth a chlywed am y gwaith pwysig y mae Dyfodol wedi’i wneud i ddylanwadu ar bolisiau Llywodraeth Cymru”.

Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi croesawu llythyr gan Gymdeithas Rhyngwladol y Comisiynwyr Iaith yn galw ar Lywodraeth Cymru i beidio â diddymu Comisiynydd y Gymraeg.

Meddai Heledd Gwyndaf, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith: “Dyma dystiolaeth bellach i gefnogi’r ddadl dros gadw Comisiynydd y Gymraeg. Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig cael gwared ar swydd Comisiynydd y Gymraeg, a hynny heb gynnig unrhyw reswm, unrhyw resymeg nac unrhyw dystiolaeth i gefnogi hynny.

“Roedd papur gwyn y Llywodraeth wedi’i seilio ar ddim ond naw mis o waith Comisiynydd y Gymraeg ar y Safonau. Ond mae tystiolaeth glir yn dangos bod y swydd eisoes yn cael dylanwad ar hawliau pobol ar lawr gwlad. Ffolineb llwyr fyddai cael gwared â’r swydd ar ôl cymryd amser, arian ac egni i’w sefydlu, ond yn bwysicach am ei bod hi’n amlwg ei fod yn swyddogaeth sy’n cynnig gwerth clir am arian ac yn effeithiol. Adeiladu ar y swydd a’i datblygu sydd eisiau nawr, nid ei gwaredu.”

“Mae angen Bil er lles y bobl, yr iaith a’i defnydd, nid Bil er lles y biwrocratiaid fel mae’r Llywodraeth yn ei gynnig. Byddai’n well iddyn nhw beidio deddfu o’r newydd o gwbl na throi’r cloc yn ôl fel hyn a gwanhau ein hawliau. Rydym yn gwrthwynebu yn chwyrn gynlluniau presennol y Llywodraeth, ac rydyn ni’n galw ar bobl Cymru i’w gwrthwynebu hefyd.”

“Cefais i gyfarfod gyda dau o arweinwyr Cymdeithas yr Iaith wythnos hon, ac ry’n ni’n bendant yn anghytuno ar le mae’r pwyslais,” ychwanegodd Heini Gruffudd.

“Maen nhw fel pe bai’n nhw’n rhoi’r pwyslais i gyd ar Gomisiynydd, dw i’n ofni bod rhoi pwyslais ar hawliau unigol ond yn mynd i effeithio ar ganran fach iawn o’r boblogaeth.

“Mae angen rhywbeth llawer iawn mwy eang na hynny. Dydyn ni ddim yn erbyn Comisiynydd, dw i’n deall bod Comisiynwyr Ewrop eisiau cadw Comisiynydd yng Nghymru, popeth yn dda.

“Ond beth sydd ddim yng Nghymru yw’r math o gynllunio iaith ar lefel drylwyr iawn, traws-lywodraeth sydd wedi bod yn digwydd gyda’r Basgiaid a Chatalwnia.

“Dw i ddim yn gweld bod eisiau mynd am un neu’r llall, buaswn i’n dweud bod y maes y byddai’r Comisiwn yn delio gyda fe yn llawer ehangach na’r hyn sy’n cael ei ddelio ‘da fe o dan hawliau.

“Os ydych chi’n edrych ar Wlad y Basg, y peth cyntaf wnaethon nhw oedd hyfforddi 7,000 o weision sifil ac athrawon. Buddsoddi mawr ar raddfa eang er mwyn Basgeiddio’r system addysg a’r llywodraeth. Dyw’r system Comisiynydd ddim yn mynd i gyflawni hynny.”

Fydd neb yn synnu ar Cymdeithas a Dyfodol cael ei wrthwynebu. Mae’n ymddangos, fodd bynnag, bod barn Dyfodol i’r Iaith yw heb gymorth gan sefydliadau eraill.

Mae clwstwr o fudiadau iaith Cymru wedi beirniadu Papur Gwyn Llywodraeth Cymru gan ddweud ei fod yn tynnu sylw oddi wrth yr ymdrechion i greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Mi gafodd y Papur Gwyn ei lansio ar faes prifwyl Môn eleni ac un o’i brif argymhellion yw sefydlu Comisiwn y Gymraeg a fyddai’n disodli rôl Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws.

Ond yn ôl y mudiadau sy’n gweithredu o dan yr enw ‘Dathlu’r Gymraeg’ does dim tystiolaeth i gyfiawnhau diddymu rôl y Comisiynydd.

Am hynny maen nhw’n galw am “bwyllo ac oedi” cyn cyflwyno cynlluniau’r papur gwyn.

Mae’r mudiadau sydd wedi arwyddo’r llythyr agored yn cynnwys Mentrau Iaith Cymru, undeb athrawon UCAC, Cymdeithas yr Iaith, Rhieni dros Addysg Gymraeg a’r Mudiad Meithrin.

Mae’r llythyr yn cydnabod yr angen am “reoleiddiwr annibynnol a grymus” i wella hawliau i’r Gymraeg.

Ond maen nhw’n nodi y gall y Papur Gwyn “ddargyfeirio ymdrechion y Llywodraeth o’r gwaith pwysig o weithredu Strategaeth y Gymraeg, sydd wedi ennyn cefnogaeth o bob cwr o Gymru.”

“Credwn felly y byddai mantais pwyllo ac oedi cyn cyflwyno newidiadau mor bellgyrhaeddol â’r rhai sydd yn y papur gwyn,” meddai’r llythyr.

Cymraeg

Cofio Dic gan Idris Reynolds yw Llyfr y Flwyddyn 2017

Published

on

Chwith i'r dde: Beirnwyr Caitrin Beard ac Eirian James, Caryl Lewis, Idris Reynolds, Aneirin Karadog a beiriniad Mari George (Llun. Camera Sioned)

MEWN seremoni fawreddog yng Nghaerdydd, cyhoeddodd Llenyddiaeth Cymru mai Cofio Dic gan Idris Reynolds yw prif enillydd Cymraeg Gwobr Llyfr y Flwyddyn 2017.

Daeth Cofio Dic, a gyhoeddwyd gan Wasg Gomer, i’r brig yn y categori Ffeithiol Greadigol eleni gan sicrhau cyfanswm o £4,000 i’r awdur yn ogystal â thlws arbennig wedi’i greu gan yr artist Angharad Pearce Jones. Cyflwynwyd y brif wobr i Idris gan Weinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon, Yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas AC.

Cyfrol o atgofion am y Prifardd a’r cyn-Archdderwydd, Dic Jones, un o feirdd mwyaf ail hanner yr ugeinfed ganrif, yw Cofio Dic. Roedd Idris Reynolds yn un o gyfeillion Dic, a thrwy ei atgofion ohono down i wybod ychydig mwy am y dyn o dan yr wyneb a chael cip hefyd ar y gymdeithas a’r amgylchiadau a ddylanwadodd ar ei awen.

Enillydd y Wobr Farddoniaeth yw’r Prifardd Aneirin Karadog gyda’i gyfrol, Bylchau (Cyhoeddiadau Barddas). Dyma gasgliad sy’n myfyrio ar y bylchau a adewir gan golled bersonol a chyhoeddus, a cholled i iaith a diwylliant, ac am yr hyn sy’n tyfu yn y bylchau hynny drachefn. Y gyfrol fuddugol yng nghategori Ffuglen 2017 yw Y Gwreiddyn (Y Lolfa) gan Caryl Lewis, cyfrol o straeon yn ymwneud â natur, perthynas dyn â’i gyd-ddyn, henaint, cariad a cholled. Dyma’r trydydd tro i Caryl ddod i’r brig gyda gwaith o ffuglen. Derbyniodd enillwyr y categorïau wobr ariannol o £1,000 yr un. Enillydd Gwobr Barn y Bobl Golwg360 eleni yw Guto Dafydd, a swynodd ddarllenwyr Cymru gyda’i nofel Ymbelydredd (Y Lolfa).

Y panel beirniadu Cymraeg eleni yw: y beirniad llenyddol Catrin Beard; y bardd ac awdur Mari George; ac Eirian James, perchennog y siop lyfrau annibynnol arobryn, Palas Print yng Nghaernarfon.

Enillydd y brif wobr yn Saesneg yw Alys Conran gyda’i nofel gyntaf, Pigeon (Parthian). Mae’r nofel hon yn cyflwyno taith trwy atgofion plentyndod; stori am ddymuno’r annhebygol ac am bŵer iaith. Wedi dod i’r brig yng nghategori Ffuglen Saesneg Ymddiriedolaeth Rhys Davies, aeth Alys ymlaen i ennill y brif wobr a gyflwynwyd iddi gan Gadeirydd Cyngor Celfyddydau Cymru, Phil George. Llwyddodd i sicrhau’r hat-trick wrth iddi gipio People’s Choice Award Wales Arts Review yn ogystal.

Enillydd Gwobr Farddoniaeth Roland Mathias 2017 yw John Freeman gyda’i gasgliad What Possessed Me (Worple Press). Enillydd y Wobr Ffeithiol Greadigol Saesneg yw Peter Lord gyda The Tradition (Parthian). Beirniaid y wobr Saesneg eleni yw: yr awdur arobryn Tyler Keevil; yr Uwch Ddarlithydd Dimitra Fimi; ac enillydd Gwobr Farddoniaeth Costa, Jonathan Edwards.

Cyhoeddwyd yr enillwyr mewn Seremoni Wobrwyo a gynhaliwyd yn The Tramshed, Caerdydd ar nos Lun 13 Tachwedd yng nghwmni beirniaid y gystadleuaeth, awduron y Rhestr Fer a’u gwesteion, cyhoeddwyr, partneriaid Llenyddiaeth Cymru ac aelodau o’r cyhoedd.

Dywedodd Lleucu Siencyn, Prif Weithredwr Llenyddiaeth Cymru: “Mae Seremoni Wobrwyo Llyfr y Flwyddyn yn ddigwyddiad arwyddocaol yn y calendr llenyddol yng Nghymru, ac yn gyfle gwych i ddathlu’n hawduron gorau yn Gymraeg ac yn Saesneg. Llongyfarchiadau gwresog i’r holl enillwyr.”

Continue Reading

Cymraeg

Gwobrau’n dathlu’r gorau o’r diwydiant Twristiaeth

Published

on

Dafydd Elis Thomas: Gweinidog Twristiaeth

MAE GWOBRAU Twristiaeth Cenedlaethol Cymru 2018 yn gwahodd enwebiadau yn awr.

Cynhelir y gwobrau gan Croeso Cymru i ddathlu’r gorau o ddiwydiant twristiaeth Cymru – gan arddangos busnesau twristiaeth Cymru a llwyddiannau’r diwydiant.

Cynhelir y seremoni wobrwyo ddydd Iau, 8 Mawrth 2018 yng Ngwesty’r Celtic Manor, Casnewydd a gwahoddir enwebiadau yn awr ar gyfer amryw o gategorïau.

Mae categorïau’r gwobrau fel a ganlyn:

  • Gwesty Gorau
  • Gwely a Brecwast Gorau
  • Llety Hunan-ddarpar Gorau
  • Maes Carafanau, Gwersylla neu Glampio Gorau
  • Atyniad Gorau
  • Gweithgaredd Gorau
  • Digwyddiad Gorau
  • Lle Gorau i Fwyta
  • Cyrchfan Orau
  • Person Ifanc Twristiaeth y Flwyddyn
  • Gwobr Arloesi Busnesau Twristiaeth

Bydd enillwyr y gwobrau rhanbarthol yn cystadlu yn y Gwobrau Cenedlaethol ym mis Mawrth. Roedd y Gweinidog Twristiaeth, Dafydd Elis Thomas, yn bresennol yn Ngwobrau Twristiaeth Gogledd Cymru wythnos diwethaf, lle y cyhoeddwyd rhai o’r enillwyr rhanbarthol cyntaf a fydd yn cystadlu ar gyfer y Gwobrau Cenedlaethol.

Wrth sôn am y gwobrau, dywedodd y Gweinidog Twristiaeth:​ ​“Bu Gwobrau Twristiaeth Gogledd Cymru yn llwyddiant ysgubol ac mae’n wych gweld yr enillwyr yn awr yn cystadlu yng Ngwobrau Cymru. Rwy’n annog pob busnes twristiaeth ar draws gweddill Cymru i enwebu eu hunain ar gyfer y gwobrau hyn; mae’r ymdrech o gystadlu am wobrau yn gallu bod yn hynod o werth chweil, yn enwedig i godi morâl y tîm a’r staff. Wrth gwrs, mae dweud mai chi yw’r ‘gorau yng Nghymru’ hefyd yn gallu rhoi hwb i’ch busnes o safbwynt marchnata.

“Mae ansawdd yr hyn sydd i’w gynnig gan y diwydiant twristiaeth yng Nghymru yn mynd o nerth i nerth, ac mae’r Gwobrau yn gyfle i bawb ddathlu llwyddiannau’r diwydiant ac arddangos ansawdd rhagorol ein sector twristiaeth bywiog.

“Dyma ein cyfle i roi amlygrwydd i’r diwydiant twristiaeth a thalu teyrnged i’r sawl sy’n ymroddedig ac yn angerddol ynghylch eu busnesau, twristiaeth a Chymru.”

Yn siarad yr wythnos diwethaf yng Ngwobrau Twristiaeth Gogledd Cymru, dywedodd y Cyfarwyddwr Reolwr, Jim Jones fod ansawdd yr ymgeiswyr eleni yn tanlinellu pam bod y rhanbarth yn cael eu gydnabod fwyfwy fel lleoliad o safon byd ac sy’n cynhyrchu £2.8 biliwn bob blwyddyn ac yn cyflogi tua 40,000 o bobl.

Dywedodd: “Mae’r gwobrau wedi bod yn llwyddiannus iawn a hoffwn longyfarch yr enillwyr. Fodd bynnag, yn fy llygaid i mae pob un a enwebwyd yn enillydd ac mae pob un wedi chwarae rhan i wneud eleni yn flwyddyn lwyddiannus ar gyfer Twristiaeth Gogledd Cymru.

“Mae’r digwyddiad hwn yn arddangos y gorau o ogledd Cymru ac rydym wedi gweld cymaint o enwebiadau anhygoel. Bydd nifer o’r enillwyr bellach yn mynd ymlaen i gynrychioli Gogledd Cymru yng Ngwobrau Twristiaeth Cenedlaethol Croeso Cymru yn 2018 a dymunaf bob llwyddiant iddynt.”

Gall busnesau twristiaeth enwebu eu hunain, neu gall unrhyw un enwebu busnes sy’n enillydd teilwng yn eu barn hwy. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yma (dolen allanol). Y dyddiad cau ar gyfer enwebiadau yw dydd Gwener, 12 Ionawr 2018.

Continue Reading

Cymraeg

Bragu botanegol yn gwneud ‘Cwrw Gwenyn Fferyllol’

Published

on

Bragdy Bang-On: Bragu newydd

M​AE cwrw newydd sy’n cyfuno gwybodaeth am fragu ag arbenigedd y Brifysgol yn cael ei lansio yn Good Food Show y BBC yn Birmingham yfory.

Mae Mêl wedi ei greu gan Bang-On Brewery o Ben-y-bont ar Ogwr a gwyddonwyr o Ysgol Fferylliaeth a Gwyddorau Fferyllol Prifysgol Caerdydd.

Mae Neil Randle, sylfaenydd Bang-On Brewery, a’r Athro Les Baillie wedi dod ynghyd i gynhyrchu cwrw potel gan ddefnyddio’r mêl o brosiect Gwenyn Fferyllol yr Ysgol. Yn rhan o’r prosiect hwn, maent wedi gosod cychod gwenyn ar draws Caerdydd i geisio dod o hyd i fêl therapiwtig Cymreig sydd cystal â mêl enwog Manuka o Seland Newydd.

Dywedodd Neil Randle: “Cefais fy nghyflwyno i Les gan Robyn Davies, o Bartneriaeth Gwyddor Iechyd Academaidd De-ddwyrain Cymru, sy’n adnabod y ddau ohonom. Ar ôl sgwrsio am brosiectau, sylweddolodd Les a minnau y gallwn ddod ynghyd i wneud cwrw sy’n cyfuno daioni naturiol mêl gyda chynhwysion botanegol a nodwyd yn wyddonol.

Mae Les a’i dîm wedi cyfrannu at gynhyrchu mêl rhagorol sy’n cyfuno gwyddoniaeth â natur. Maent wedi defnyddio dulliau gwyddonol i nodi pa fflora a ffawna sy’n rhoi’r cynhwysion botanegol naturiol gorau er mwyn cael yr effaith mwyaf cadarnhaol wrth ei fwyta.

Yn ogystal, maent wedi profi hanner cant o amrywiaethau o hopys i asesu eu gweithgaredd gwrthfacteriaidd yn erbyn pathogenau dynol.”

Ar ôl penderfynu ar y cynhwysion cudd, lluniodd Craig Jackson o Bang-On Brewery rysáit i sicrhau bod blas a chydbwysedd y cwrw yn gywir.

Ychwanegodd Craig: “Nid ydym yn gwneud honiadau ynglŷn â manteision iechyd y cwrw. Mae’n ymwneud â chynhyrchu blas gwych yn y pen draw, ond rydym yn gobeithio y gall y prosiect cydweithredol yma newid sut caiff cwrw ei yfed yn y dyfodol.”

Bydd y llwyth cyntaf o Fêl Bang-On yn cael ei lansio yn y Ganolfan Arddangos Genedlaethol yn ystod pedwar diwrnod Good Food Show y BBC (30 Tachwedd — 3 Rhagfyr) cyn mynd ar werth i’r cyhoedd. Bydd cyfran o’r elw yn mynd tuag at gefnogi prosiectau peillio a lles ar draws Cymru.

Nod hirdymor yr Athro Baillie yw cyfuno arbenigedd academaidd a gwybodaeth am fragu.

“Dyma ein cynnyrch cyntaf, ac mae’n gam i’r cyfeiriad cywir er mwyn creu diod wedi’i eplesu di-alcohol ar gyfer oedolion, a chredwn y bydd yn apelio’n fawr at y cyhoedd,”meddai Les.

“Mae hwn hefyd yn cefnogi’r fenter gymdeithasol yr ydym wedi’i sefydlu i gynorthwyo peillio, bioamrywiaeth, a hyfforddiant Gwyddoniaeth, Technoleg, Peirianneg a Mathemateg (STEM) ar draws y ddinas.”

Mae label y cwrw newydd 4% ABV yn disgrifio Mêl fel: ‘Gwenyn Fferyllol sy’n pryderu am y byd yr ydym yn byw ynddo ac yn angerddol am ofalu amdano ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.​”​

Mae prosiect Gwenyn Fferyllol Prifysgol Caerdydd yn gweithio hefyd i nodi cyffuriau sy’n deillio o blanhigion y gellid eu defnyddio i drin pathogenau ysbytai sy’n gwrthsefyll gwrthfiotigau.

Continue Reading
News9 hours ago

Walwyn’s Castle: Major fire and explosions at Capestone Farm

EMERGENCY SERVICES are currently dealing with a major explosion and fire at Capestone Farm in Walwyn’s Castle. It is understood...

News12 hours ago

Plans submitted for £7m SkyDome project at Bluestone

BLUESTONE has submitted a planning application for its groundbreaking ‘SkyDome’ project. If Pembrokeshire County Council approves the plans, the undercover...

News12 hours ago

Have your say on proposed changes to parking charges

PEMBROKESHIRE COUNTY COUNCIL is inviting views on its proposals to make changes to car parking charges in car parks where...

News1 day ago

Winter Giant Lantern Parade: An illuminated legend in Cardigan

CARDIGAN is rejoicing after this year’s Winter Giant Lantern Parade held on 8 December. The event wove a magical spell...

News3 days ago

Fishguard: Woman tried to smuggle deported husband through port

A LITHUANIAN woman who tried to smuggle her husband back into the UK through the port of Fishguard has been...

News3 days ago

Milford Haven: Man hospitalised following two vehicle collision

A MAN was hospitalsed following a two vehicle collision yesterday morning (Dec 7) in Steynton. A silver Ford Focus was...

News4 days ago

Fishguard: Woman hurt following traffic collision

EMERGENCY SERVICES have closed a road in Fishguard following a road traffic collision. The Herald understands a woman has been...

News4 days ago

Pembroke Dock: Fire leaves woman with life threatening injuries

A WOMAN has life threatening injuries after a fire at Commercial Row in Pembroke Dock on Saturday (Dec 2), police...

News5 days ago

Councillor has ‘freedom of speech’ says Ombudsman following complaint

A PEMBROKESHIRE county councillor will not be investigated by the Local Government Ombudsman after the body decided that posts he...

News5 days ago

Abuse victim calls for Caldey monk’s remains to be removed from island

A WOMAN who was abused by Father Thaddeus Kotik on Caldey Island in the 1970s and 1980s has said she...

Popular This Week