Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Y Nadolig trwy lygaid dwy genhedlaeth

Published

on

'Mae dod â'r plant i mewn wedi dod ag egni a llawer iawn o hwyl i fywydau'r bobl hŷn': Dr Catrin Hedd Jones

I LAWER ohonom, mae’r Nadolig yn gyfnod hapus gyda chyfle i dreulio mwy o amser gyda theulu a ffrindiau. Mae’n binacl y flwyddyn i blant bach ond i nifer o bensiynwyr mae’n gyfnod anodd.

Mae ymchwil newydd a gyhoeddwyd eleni gan elusen Age Cymru yn dangos bod 14,000 o bobl hŷn yng Nghymru yn teimlo’n unig yn ystod cyfnod y Nadolig, gyda dwy ran o bump ohonyn nhw’n weddw.

Mae cyfres Hen Blant Bach ar S4C yn ymchwilio mewn i’r hyn all ddigwydd pan mae plant bach yn rhannu eu gofal dydd gyda chriw o bensiynwyr. Mewn dwy raglen dros y pythefnos nesaf, byddwn yn gweld pa effeithiau positif all y ddwy genhedlaeth gael ar ei gilydd wrth i gamerâu cudd a dwy seicolegydd o Brifysgol Bangor wylio pob dim.

Mae Dr Catrin Hedd Jones yn ddarlithydd mewn astudiaethau dementia ym Mhrifysgol Bangor ac yn un o’r seicolegwyr sy’n cymryd rhan yn arbrawf Hen Blant Bach. Meddai, “Mae ymchwil yn dangos bod y Nadolig yn gallu bod yn anodd i bobl hŷn wrth iddyn nhw deimlo’n fwy unig. Efallai bod eu teulu nhw wedi symud i ffwrdd neu ddim o’u cwmpas nhw gymaint, ac maen nhw’n hel atgofion am yr adegau y buon nhw’n fwy prysur ac yn fwy ynghanol pethau.”

Meddai Dr Catrin Hedd Jones, “Roeddem yn gwybod bod pobl hŷn yn berchen ar sgiliau oes sydd ddim yn cael eu defnyddio wrth i gymdeithas ddilyn trefn sy’n cadw’r cenedlaethau ar wahân. Mae dod â’r plant i mewn wedi dod ag egni a llawer iawn o hwyl i fywydau’r bobl hŷn. Maen nhw’n cael cyfle i gyfrannu yn hytrach na derbyn gofal ac mae gweld yr effaith ar unigolion sydd yn isel eu hyder yn rhywbeth arbennig iawn.”

Ond yn ôl Age Cymru, mae’n bosibl i bawb wneud rhywbeth bach i wneud gwahaniaeth dros yr Ŵyl. Meddai Victoria Lloyd, Prif Weithredwr dros dro Age Cymru, “Mae pethau y gallwn ni i gyd eu gwneud er mwyn gwneud gwahaniaeth cadarnhaol i’r bobl hŷn o’n cwmpas. Gall cynnal sgwrs gyfeillgar â pherson hŷn ar y bws, neu gynnig rhoi help i gymydog oedrannus gyda’u siopa os yw’r tywydd yn wael, wneud mwy o dda na fyddai’r rhan fwyaf ohonom yn dyfalu, ac am bris bach iawn i ni ein hunain. Yn wir, rwy’n gwarantu y byddwch chi’n teimlo’n well hefyd o ganlyniad.”

Cymraeg

Mae y byd yn dod i Langollen

Published

on

“Y byd yn uno mewn dathliad lliwgar a llawen”: Yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen

BOB BLWYDDYN mae’r byd yn dod i Langollen, tref fechan yng ngogledd-ddwyrain Cymru, gan drawsnewid y dref gysglyd gyda môr o liw, can a dawns ar gyfer Eisteddfod Ryngwladol Gerddorol Llangollen. Os na fedrwch fod yno, bydd S4C yn dod â bwrlwm yr ŵyl i’ch ystafell fyw gyda darlledu byw o’r pafiliwn a rhaglenni uchafbwyntiau gyda’r nos.

Mae’r cyflwynwyr Nia Roberts a Trystan Ellis-Morris yno i’n tywys trwy’r hwyl mewn rhaglenni uchafbwyntiau nosweithiol gyda chymorth arbenigwyr i drafod a dadansoddi’r cystadlaethau corawl, dawns, unigol ac offerynnol. Un o arbenigwyr eleni fydd y soprano Elin Manahan Thomas, un o berfformwyr Gala yr Eisteddfod y llynedd a wnaeth hefyd berfformio yn ystod priodas Dug a Duges Sussex, Tywysog Harry a Meghan Markle fis Mai eleni.

Fel rhan o’r uchafbwyntiau nosweithiol bydd eitemau arbennig wedi eu ffilmio o flaen llaw yn dilyn cystadleuwyr o Gymru, Iwerddon ac Indonesia i ddangos pwysigrwydd yr Eisteddfod Ryngwladol i bobl o ddiwylliannau amrywiol o amgylch y byd.

Y cyflwynydd Morgan Jones fydd yn cyflwyno gyda Elin Llwyd yn fyw o’r maes ar brynhawn dydd Sadwrn gan roi blas o’r cyffro o amgylch y maes ac yn y dref. “Dwi wedi cael cyfle i fynd allan i gwrdd â grwp ddawns Al Zhir yn Jakarta, Indonesia, un o ddinasoedd fwya’r byd. Cawn ddod i nabod y cystadleuwyr yn yr eitemau a byddwn ni’n dilyn eu hanes wrth iddyn nhw gystadlu yn yr Eisteddfod Ryngwladol,” meddai cyn ychwanegu, “Dwi’n edrych mlaen i groesawu criw Jakarta i Gymru!”

“Bob blwyddyn dwi’n edrych ymlaen at y teimlad o frawdgarwch rhwng cenhedloedd. Dyma yw pam fod gymaint o’r cystadleuwyr yn dod nôl bob blwyddyn oherwydd ei fod yn ŵyl o fri sy’n cael ei pharchu yn rhyngwladol, ac mae pawb yn awyddus i fod yn rhan o’i hanes cyfoethog ac i fod yn rhan o’r hwyl sydd i’w gael ar y maes ac yn y dref,” meddai Morgan.

Bydd yr wythnos yn gorffen gyda crescendo ar nos Sadwrn wrth i enillwyr y corau ieuenctid, cymysg, merched, dynion a’r categorïau agored cystadlu am deitl mawreddog Côr y Byd 2018, tlws Luciano Pavarotti a gwobr ariannol gwerth £3,000.

Ymunwch â ni yn n fechan Llangollen am wledd o gerddoriaeth a dawns wrth i’r Eisteddfod Ryngwladol dod a’r byd yn un am wythnos arbennig.

Continue Reading

Cymraeg

Eglwys Madagascar yn ymweld â Cheredigion

Published

on

Dwy gan mlynedd o bartneriaeth: Pwysigion o Fadagascar gydag aelodau Cyngor Sir Ceredigion

AR DDYDD Iau, 7 Mehefin, cwrddodd nifer o bwysigion o Fadagascar gydag aelodau Cyngor Sir Ceredigion fel rhan o ddathliadau y cafodd eu cynnal yng Ngheredigion i ddathlu deucanmlwyddiant o’r cenhadon cyntaf a deithiodd o ardal Aberaeron i Fadagascar.

Ymwelodd y pwysigion o Fadagascar, gan gynnwys Mr Marc Ravalomanana, cyn-Lywydd Madagascar a Chadeirydd Pwyllgor Dathliadau Deucanmlwyddiant Eglwys Iesu Grist ym Madagascar (FJKM), Ceredigion dros gyfnod o ddiwrnodau. Fe wnaethant fynychu cyngherddau dathlu a gweld arddangosfeydd a oedd yn arddangos coffau o ymdrechion ac etifeddiaeth y cenhadwyr o gapel Neuaddlwyd a sefydlodd eglwys ar ynys Madagascar 200 mlynedd yn ôl – eglwys sy’n llwyddiannus ac yn cael ei fynychu’n dda hyd heddiw.

Dywedodd Cadeirydd y Cyngor, y Cynghorydd Hag Harris, a gyflwynodd Mr Ravalomanana gyda plac o crest y Cyngor, “Roedd yn anrhydedd i groesawu’r ymwelwyr o Fadagascar i Geredigion a chlywed sut wnaeth y cenhadwr hwylio a sefydlu eglwys yno, sy’n dal i fod yn gryf heddiw. Mae cyfleoedd fel hyn yn ein galluogi ni i adlewyrchu a dathlu ar y cysylltiadau sydd gan ein sir ni gyda lleoedd ledled y byd a’r cyfraniadau cadarnhaol y gallwn eu darparu i eraill.”

Continue Reading

Cymraeg

Cyhoeddi ‘geiriadur’ o Enwau Lleoedd Cymru

Published

on

'Un gam o’r ffordd': Dai Lloyd, AC

BYDD RHESTR gynhwysfawr o enwau lleoedd Cymru yn cael ei chyhoeddi gan Gomisiynydd y Gymraeg ar 20 Mehefin, fydd yn cynnig sillafiad safonol ar gyfer enwau pentrefi, trefi a dinasoedd yng Nghymru.

Mae’r rhestr, fydd ar gael ar-lein ar wefan Comisiynydd y Gymraeg, yn cael ei disgrifio fel ‘geiriadur’ i wirio sut i sillafu enwau lleoedd. Mae bron i 3,000 o enwau ar y rhestr, ac mae’n ffrwyth blynyddoedd o waith ymchwil ac ymgynghori yn y maes.

Yn ystod wythnos Eisteddfod yr Urdd eleni bu’r Comisiynydd yn gofyn i ymwelwyr brofi’r rhestr ddigidol ar ei stondin. Erbyn diwedd yr wythnos roedd dros 750 o binnau wedi eu rhoi ar y map yn nodi fod enw tref neu bentref wedi ei wirio ac mae unrhyw enwau oedd yn ymddangos ‘ar goll’ wrthi’n cael eu hychwanegu at y rhestr.

Dywedodd Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws, “Rydym yn hynod o falch ein bod bellach mewn sefyllfa i gyhoeddi rhestr safonol o enwau lleoedd yng Nghymru. Mae’r digwyddiad hwn yn benllanw blynyddoedd o waith ymchwil gan ein tîm bychan o fewn Comisiynydd y Gymraeg mewn ymgynghoriad â phanel o arbenigwyr ar enwau lleoedd. Rydym yn ddiolchgar iawn i’r arbenigwyr hyn am eu cyfraniad anhepgor at y prosiect hwn yn sicrhau bod sail gadarn i bob un o’r argymhellion.

“Mae gan lawer ohonom farn bersonol am sut i ysgrifennu enwau lleoedd yn ein milltir sgwâr ac mae’n bosibl na fydd pawb yn cytuno â phob argymhelliad ar y rhestr. Nid gorfodi yw ein bwriad, ond yn hytrach argymell, a cheisio sicrhau bod cysondeb yn y modd yr ydym yn sillafu enwau lleoedd yng Nghymru mewn cyd-destunau swyddogol.”

Un o’r sefydliadau sydd eisoes wedi cyhoeddi y byddant yn gwneud defnydd o’r rhestr newydd yw’r Arolwg Ordnans.

Yn ôl Pam Whitham, Rheolwr Perthnasau’r Arolwg Ordnans, “Mae gennym bartneriaeth werthfawr â swyddfa Comisiynydd y Gymraeg, ac maen nhw wedi chwarae rôl allweddol wrth i ni ddatblygu ein Polisi Enwi Cymraeg a sicrhau cysondeb o ran enwau lleoedd yng Nghymru yn ein holl gynnyrch. Rydym yn falch iawn o fod yn parhau i weithio â’r Comisiynydd ac yn croesawu’r rhestr hon fel adnodd gwerthfawr i ddiffinio enwau lleoedd yng Nghymru.”

Bydd y rhestr yn cael ei lansio mewn digwyddiad ym Mae Caerdydd, dan nawdd Dr Dai Lloyd AC. Gwnaeth Dr Dai Lloyd ymgais ym Mawrth 2017 i gyflwyno mesur fyddai’n diogelu enwau lleoedd yng Nghymru, ond pleidleisiodd y Cynulliad yn erbyn y cynnig ar y pryd.

Dywedodd Dr Lloyd, “Mae rhoi’r enwau ar gof a chadw ar restr fel hon yn mynd gam o’r ffordd at sicrhau bod y ffurfiau safonol yn cael eu cofnodi a’u parchu. Er mwyn gwirioneddol ddiogelu’r enwau lleoedd, a sicrhau na ddaw enwau eraill i gymryd eu lle’n fympwyol, credaf bod angen statws cyfreithiol i’r rhestr hon, fel sydd wedi digwydd mewn nifer o wledydd eraill.”

Wrth safoni enwau lleoedd, mae’r panel o arbenigwyr wedi bod yn dilyn canllawiau pendant. Maent yn talu sylw i ynganiad a tharddiad yn ogystal â defnydd lleol a defnydd hanesyddol o’r enw.

Mae Dr Dylan Foster Evans o Brifysgol Caerdydd yn aelod o’r panel. Dywedodd, “Mae enwau lleoedd yn rhan o’n treftadaeth a’n hunaniaeth – dyna pam y mae cymaint ohonom â diddordeb byw ynddynt. Dim ond yn yr ugeinfed ganrif y cafodd system sillafu’r Gymraeg ei safoni’n drylwyr. Bu enwau lleoedd yn araf deg yn dilyn y drefn honno: mae sillafiad megis Caernarvon yn edrych yn Seisnig a dieithr inni heddiw, ond dyna’r ffurf sydd ar gadair Eisteddfod Genedlaethol 1935!

“Nid mater du a gwyn yw sillafu enwau lleoedd, ac nid pawb a fydd yn cytuno â phob argymhelliad. Ond mae cytuno ar ffurfiau safonol mewn cronfa fel hon yn rhywbeth hanfodol os yw’r Gymraeg i fod yn iaith fodern ac addas ar gyfer yr oes ddigidol sydd ohoni.”

Bydd y rhestr ar gael i’w chwilio a’i lawrlwytho o dan drwydded agored ar wefan Comisiynydd y Gymraeg: https://bit.ly/2tjAvOG.

Continue Reading
News13 hours ago

Pharmacy burglars smashed through ceiling

THE POLICE have issued a warning following a burglary at a chemist in Milford Haven in which a large quantity...

News13 hours ago

Council and teaching union come to agreement over possible redundancies

PEMBROKESHIRE COUNTY COUNCIL and The National Association of Schoolmasters Union of Women Teachers (NASUWT) have come to an agreement about the...

News16 hours ago

St Davids: Police to deal ‘appropriately’ with prank call

POLICE responded to a prank phone call in St Davids yesterday (Jul 18) after receiving a report which raised concerns...

News2 days ago

Pembroke Castle: Police investigating novichok hoax which wasted thousands

DYFED-POWYS POLICE has told The Pembrokeshire Herald that the operation at Pembroke Castle on Friday and Saturday (Jul 14-15) is...

News2 days ago

‘Concerning incident’ school letter worries parents

PARENTS have been worried about the vague details released about a ‘concerning incident’ which took place at Ysgol Glan Cleddau in...

News3 days ago

Inquest concludes a tank barrel flaw was responsible for deaths

A CORONER has reached the conclusion that a fatal explosion in a British Army tank was the result of a...

News3 days ago

Rapist councillor will still receive pay despite conviction

THE PEMBROKESHIRE COUNTY COUNCILLOR convicted of child sex abuse will receive his monthly pay despite his 18-year jail sentence. David...

News4 days ago

Fishguard: Peaceful protest stands up for LGBTQ+ community

A PROTEST was held in Fishguard yesterday afternoon (Jul 15) in response to a planned meeting which was intended to...

News4 days ago

Saundersfoot: Man dies after being hit by train

A 44-YEAR-OLD man has died after being hit by a train in Saundersfoot yesterday morning (Jul 15). Emergency services were...

News4 days ago

Haverfordwest: Road was closed as police were ‘concerned’ about a woman’s welfare

FREEMEN’S WAY in Haverfordwest was closed in the early hours of Sunday morning (Jul 15) after they were ‘concerned for...

Popular This Week