MAE SWYDDOGION iechyd blaenllaw yng Nghymru wedi gwneud galwad frys ar rieni plant dwy, tair a phedair oed i drefnu fod eu plant yn cael eu brechu rhag ffl iw, gan mai un o bob pump yn unig o’r rhai sy’n gymwys sydd wedi cael eu brechu hyd yn hyn. Mae rhai rhieni’n credu nad yw ffl iw yn cael effaith ddifrifol ar eu plant. Fodd bynnag, mae ffi gyrau a gasglwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn dangos, y llynedd, y cafodd cymaint o blant ag o oedolion eu derbyn i’r ysbyty ac unedau gofal dwys.

Cafodd cyfanswm o 42 o blant dan 15 oed eu derbyn i’r ysbyty yng Nghymru dros y gaeaf y llynedd, ac roedd chwech ohonynt wedi gorfod cael gofal dwys. Ar gyfer unigolion 15 oed a throsodd cafodd 42 eu derbyn ac roedd angen gofal dwys ar chwech ohonynt. Dros y gaeaf y llynedd lefelau isel yn unig o ffl iw fu’n cylchredeg yn y gymuned. Mae rhaglen imiwneiddio rhag ffl iw eleni yn cynnig chwistrell trwyn syml i ddiogelu plant ifanc ond nid yw ond yn effeithiol cyn i’r salwch daro. Mae’r brechlyn rhad ac am ddim ar gael gan eich meddyg teulu ar hyn o bryd, ond mae dyddiad dod i ben yr holl stoc ar ddechrau Ionawr – sy’n golygu fod amser yn mynd yn brin i ddiogelu eich plentyn.

Yn ôl yr ystadegau diweddaraf, dim ond un o bob pump o’r 97,655 plentyn dwy, tair a phedair oed sy’n gymwys gafodd eu himiwneiddio hyd yn hyn yng Nghymru – cwta 22%.* Mae Dr Zed Sibanda, paediatregydd ymgynghorol yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg yn esbonio pam mae hyn yn bryder: “Bydd y brechlyn ffl iw chwistrell trwyn ar gyfer plant dwy i bedair oed yn dechrau dod i ben ynghanol Rhagfyr, felly dylai rhieni sydd heb drefnu i’w plant gael eu brechu eto weithredu yn syth.

Mae plant dwy, tair a phedair oed yn wynebu risg arbennig o ddatblygu cymhlethdodau difrifol ffl iw am nifer o resymau. Un ohonynt yw nad yw eu systemau imiwnedd wedi datblygu’n llawn eto, sy’n golygu na allant ymladd ffl iw cystal â phlant hŷn ac oedolion.” I’r rhan fwyaf o blant iach, mae ffl iw fel arfer yn golygu ychydig ddyddiau difl as gartref yn y gwely, ond dylai rhieni gofi o y gall ffl iw arwain weithiau at gymhlethdodau difrifol, yn enwedig felly i blant ifanc neu bobl a chanddynt broblemau iechyd hirdymor, fel asthma, ac i grwpiau felly gall beryglu eu bywydau.

Fel yr esbonia Dr Sibanda: “Nid yw plant ifanc yn gallu deall ac esbonio os ydynt yn dechrau cael symptomau tebyg i ffl iw – sy’n golygu efallai na wneir diagnosis ffl iw tan yn gymharol hwyr o gymharu ag oedolyn fyddai’n gallu asesu eu hiechyd eu hunain yn rhwyddach. “Golyga hynny fod y plentyn yn fwy tebygol o ddatblygu cymhlethdodau posib ac o ddioddef yn ddiangen. Ond gellir rhwystro hyn oll trwy un daith syml at y meddyg teulu i gael y brechiad chwistrell trwyn.”

Mae Dr Richard Roberts, Pennaeth Rhaglen Heintiau y Gellir eu Hatal trwy Frechlyn yn Iechyd Cyhoeddus Cymru, hefyd yn annog pob rhiant i fynd â’u plant dwy i bedair oed at y meddyg teulu cyn gynted â phosib: “Cynigir y brechiad ar ffurf chwistrell trwyn ar gyfer y rhan fwyaf o blant, sy’n golygu nad oes unrhyw bigiadau. Mae’n gyfl ym, syml ac yn gwbl ddi boen: “Hyd yn oed os yw trwyn plentyn yn rhedeg neu os yw’n tisian yn syth ar ôl cael y chwistrell, fe fyddant wedi’u diogelu o hyd.”

Hon yw’r fl wyddyn gyntaf i blant pedair oed gael eu cynnwys yn yr ymgyrch brechu rhag ffl iw dymhorol rad ac am ddim, wedi i blant dwy a thair oed gael eu cyfl wyno y llynedd. Mae hyn yn rhan o raglen fl ynyddol, a’r disgwyl ar ôl ei chyfl wyno’n llawn yw y bydd pob plentyn dwy i un ar bymtheg oed yn cael cynnig y brechlyn bob hydref. Mae hyn ar ben y grwpiau cymwys eraill fel pobl 65 oed a throsodd, pobl mewn grwpiau ‘risg’ o chwe mis ymlaen a chanddynt gyfl yrau iechyd hirdymor, a phob menyw feichiog.

Bob blwyddyn mae’r brechlyn rhag ffl iw yn cael ei newid er mwyn ymateb i unrhyw fathau newydd o’r fi rws ffl iw sy’n cylchredeg. Caiff fi rws y ffl iw ei wasgaru trwy ddiferion sy’n cael eu chwistrellu i’r awyr pan mae person sydd wedi’i heintio yn pesychu neu’n tisian. Mae cyswllt uniongyrchol â dwylo neu arwynebau a heintiwyd hefyd yn gallu gwasgaru’r haint. Gall ledu’n gyfl ym iawn, yn enwedig felly mewn cymunedau caeedig fel ysbytai, cartrefi preswyl ac, wrth gwrs, grwpiau chwarae.

Mae’r rhaglen brechiadau ffl iw fl ynyddol yn ceisio sicrhau bod pawb sydd ei angen yn cael amddiffyniad am ddim bob blwyddyn rhag y ffl iw. Y rheswm yw diogelu unigolion bregus a phobl sy’n wynebu’r risg mwyaf o ddioddef cymhlethdodau difrifol ffl iw. Bob blwyddyn, mae’r pigiad ffl iw ar gael yn rhad ac am ddim i’r grwpiau hyn trwy feddygon teulu a rhai fferyllfeydd cymunedol, ac mae’r rhan fwyaf o blant cymwys yn cael brechlyn chwistrell trwyn gan eu meddyg teulu neu yn yr ysgol os ydynt ym mlwyddyn 7.