Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

`Pwy wers sy ‘da chi nawr?` holai Jâms Niclas

Published

on

garregMISH RHAGFYR 1968 wedd hi. Finne newydd dreulio fy nhymor cyntaf yn y brifysgol yn Aberystwyth. Fel nifer o’m cyfoedion roeddwn yn awyddus i roi tro am yr athrawon fu yn fy nysgu yn Ysgol y Preseli yn ogystal âm ffrindie o blith y disgyblion. I mewn â fi rhyw ganol prynhawn yn gwisgo jîns a rhyw grys ffasiynol yn ôl pob tebyg a thamed o whisgers ar fy nghern. Pwy ddaeth ar hyd y coridor tuag ataf ond neb llai na’r prifathro, James Nicholas. Rhaid cydnabod bod y coridor yn lled dywyll ar y gore.

Dyma fi ’n meddwl nawr y bydde Jâms yn siwr o ofyn i mi shwt oeddwn i’n setlo lawr, beth oeddwn i’n ei astudio, pwy oedd fy narlithwyr, pa feirdd oedd yn mynd â’m bryd, oeddwn i’n ymwneud â gwleidyddiaeth, oeddwn i’n aelod o gymdeithas Y Geltaidd a Thaliesin a chant a mil o gwestiyne eraill. Wedi’r cyfan roedd y gŵr o Dyddewi’n gyn-fyfyriwr ei hun ac wedi ennill gradd dosbarth cyntaf mewn Mathemateg yn y coleg ger y lli. Gwibiai hyn oll trwy fy meddwl. Esum i damed o banig. Credwn y bydde yn fy nhywys i’w stafell. Doeddwn i ddim yn anghyfarwydd â honno. Teimlwn fy ngheg yn mynd yn sych. Beth fedrwn i ei ddweud i greu argraff fy mod yn fyfyriwr cydwybodol? Thale hi ddim i fi sôn am y sbri a’r rhialtwch yn y Llew Du a’r Marine a’r Skinners.

Ond daeth ymwared. Wyddoch chi beth oedd cyfarchiad Jâms Niclas wrth iddo edrych heibio i mi i’r pellter a fi nne wedi gadael yr ysgol ers yr haf cynt? `Pa wers sy ‘da chi nawr?` Dyna linell anfarwol. Oedd tywyllwch y coridor wedi’i wneud yn ddall i’r ffaith nad oeddwn yn gwisgo lifrai ysgol? Nid oedd wedi fy adnabod neu doedd e ddim wedi sylweddoli fy mod wedi gadael yr ysgol. Ond yn hytrach na’m cystwyo am grwydro ar hyd y coridor ar adeg gwers aeth yn ei fl aen heibio i mi i ben draw’r coridor rhywle.

Daeth y stori honno i gof wrth wrando ar grwt hynaf Parc Nest, y cyn-archdderwydd Jim, yn traddodi darlith gyntaf Gŵyl Jâms yn Nhyddewi yn ddiweddar. Traethodd ynte straeon cyffelyb am hynodrwydd Jâms o’i brofi ad ei hun ac o brofi ad eraill. Daeth i’r casgliad fod yna ddoethineb yn ei ymddygiad ecsentrig. A gwir bo hynny. Fel Jim roedd Jâms yn gyn-Archdderwydd hefyd. Clywsom fod gan Jâms ddiddordeb ysol ym marddoniaeth T. S. Eliot a cherfl unwaith Henry Moore a’i fod yn gyfaill mynwesol i Waldo Williams. Dywedwyd wrthym fod ei gyfrol, ‘Cerddi’r Llanw’, yn hynod am ei bod yn gyforiog o gerddi serch i’w wraig, Hazel, tra bydde’r rhelyw o feirdd yn cyfyngu eu cerddi serch yn eu cyfrole i un neu ddwy.

Pan oedd yn athro ifanc yn Y Bala fe’i hyfforddwyd yn nyrys faterion y gynghanedd gan y rheithor Euros Bowen. Clywsom hefyd iddo fod yng nghanol aml i ymrafael i gynnal Cymreictod Ysgol y Preseli. Cofi af inne am gais un rhiant am i’w fab gael ei esgusodi o wersi Cymraeg ar y sail na fydde gwybodaeth o’r iaith o unrhyw fudd iddo yn ardal Glandŵr a thu hwnt. Bu llythyru brwd ac amrwd yn y wasg. Ni ddywedodd Jâms ddim yn gyhoeddus. Daliodd ei dir. Delai Jimmy i’r ysgol bob dydd â’i ddillad yn hade gwair i gyd. Gwnâi ddiwrnod o waith cyn brecwast.

Cafodd ei ddal yn gyrru tractor ar y ffordd o dan oedran wrth fynd mas â’r tshyrns. Yn ôl yr adroddiad llys roedd ei dad yn dal yn ei wely pan aeth y plisman i’r clos i chwilio amdano. Ni esgusodwyd neb rhag derbyn gwersi Cymraeg yn Ysgol y Preseli. Erbyn heddiw mae dros fi l o blant yn mynychu’r ysgol ac yn derbyn y rhan fwyaf o’u gwersi trwy gyfrwng y Gymraeg nid dim ond y wers Gymraeg yn unig. O edrych nôl ac wrth i T. James Jones ein hatgoffa mai yn Eisteddfod Genedlaethol y Ffl int 1969 yr enillodd Jâms Niclas y Gadair, wedi’i symbylu gan gerfl un o’r fam feichiog, mae’n rhaid mai gwewyr y creu oedd yn ei dywys pan na wnaeth fy adnabod ar goridor Ysgol y Preseli. Am hynny dwi’n madde iddo!

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Cymraeg

Effaith trist aflonyddu ar forloi a rhai bach ar arfordir Cymru

Published

on

Gyda mwy o bobl nag erioed yn ymweld â’r parth arfordirol yma yng Nghymru, mae
aflonyddu ar fywyd gwyllt ar gynnydd. Yn ddiweddar, cawsom newyddion trist fod morlo
bach wedi marw ar ôl i’w fam beidio â dychwelyd i’w fwydo yn dilyn achos o aflonyddu a
dychryn gan bobl oedd eisiau tynnu lluniau a ‘selfies’ gyda’r morlo bach.


Yn ystod y tymor magu (rhwng Awst a Rhagfyr) mae’n bosib dewch ar draws morloi bach
gwyn ar draethau neu ar greigiau ar arfordir Cymru – yn aml ar ben eu hunain. Serch hynny
maen debygol bydd y fam ger llaw, felly mae’n hanfodol cadw draw er mwyn iddi allu
ddychwelyd i fwydo’i morlo bach.


Yn ôl Sue Burton, Swyddog yr ACA ar gyfer Sir Benfro Forol “Rhaid cofio bod morloi bach
angen digonedd o ofod personol ag amser er mwyn gorffwys a thyfu. Dim ond am dair
wythnos yn unig caiff y morloi bach eu bwydo gan eu mamau cyn nes bydd yn rhaid iddynt
gofalu am eu hunain. Mae’n hanfodol felly yn ystod yr amser yma eu bod yn cael digonedd o
le heb ymyrraeth. Gall aflonyddu ar forloi arwain at eu marwolaeth”.


Mae’n bwysig iawn cofio bod y creaduriaid eiconig hyfryd yma yn anifeiliaid gwyllt.
Cadwch draw o fywyd gwyllt – Mwynhewch o bell

Continue Reading

Cymraeg

Meddygon teulu dal yma ar gyfer apwyntiadau wyneb yn wyneb

Published

on

Mae meddygon yn Sir Gaerfyrddin, Ceredigion a Sir Benfro yn atgoffa’u cleifion eu bod yn parhau i gynnig apwyntiadau wyneb yn wyneb i’r rhai sydd angen eu gweld.

Trwy gydol y pandemig, mae meddygfeydd wedi sicrhau bod gwasanaethau hanfodol yn parhau i redeg, gan ddefnyddio ffyrdd arloesol o gyfathrebu â’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu.

Erbyn hyn mae llawer o feddygfeydd yn parhau i ddefnyddio ymgynghoriadau ffôn a galwadau fideo lle y bo’n briodol; mae hyn yn rhoi rhyddid i lawer o gleifion siarad â gweithwyr gofal iechyd proffesiynol (nid o reidrwydd y meddyg teulu) yng nghysur a chyfleustra eu cartrefi eu hunain

Mae gan y rhan fwyaf o feddygfeydd systemau ar-lein megis E-Consult neu Ask My GP, lle gall cleifion ofyn cwestiwn llai brys am eu hiechyd. Gweler gwefan eich meddygfa am fwy o wybodaeth.

Mae Fy Iechyd Ar-lein yn parhau i fod yn opsiwn ar-lein 24/7 ar gyfer archebu presgripsiwn meddyginiaeth rheolaidd – mae wedi’i gynllunio i fod yn gyfleus i gleifion ac yn arbennig o ddefnyddiol i’r rhai sy’n hunan-ynysu neu’n gwarchod. Gall cleifion gofrestru ar gyfer hyn drwy eu meddygfa leol.

Mae system brysbennu dros y ffôn neu ar-lein ar waith yn y rhan fwyaf o  feddygfeydd i sicrhau bod cleifion yn siarad ag aelod clinigol o staff am eu hiechyd.

Os oes angen gweld claf wyneb yn wyneb, bydd y feddygfa’n gwneud apwyntiad â’r gweithiwr gofal iechyd proffesiynol mwyaf priodol i’w anghenion.

Dywedodd Dr Siôn James o Feddygfa Tregaron: “Hoffem atgoffa cleifion bod meddygfeydd teulu yn parhau i fod ar gael i chi. Pan fyddwch yn cysylltu â’ch meddygfa, byddwch yn siarad â’r person mwyaf addas ar gyfer eich cyflwr ac os bydd angen i’ch gweld wyneb yn wyneb, yna rhoddir apwyntiad i chi yn y feddygfa.

Gellir trin llawer o gyflyrau dros y ffôn gyda chyngor ac os oes angen, gellir rhoi presgripsiwn i fferyllfa o’ch dewis. Peidiwch ag osgoi ymofyn triniaeth.

Ar gyfer mân anhwylderau, cofiwch y gallai eich fferyllfa gymunedol helpu.”

Ychwanegodd Fferyllydd Cymunedol, Richard Evans: “Yn draddodiadol mae fferyllwyr Cymunedol wedi cynghori cleifion ar ystod eang o anhwylderau. Rydym bob amser yn argymell triniaethau addas i’r cleifion, neu os oes angen, eu cyfeirio at weithiwr gofal iechyd proffesiynol.

Yn ystod y pandemig hwn, gweinyddu presgripsiynau yw’r prif ffocws o hyd, ond mae gwasanaethau eraill ar gael, megis y Gwasanaeth Anhwylderau Cyffredin, Brysbennu a Thrin, cyflenwi meddyginiaethau mewn argyfwng a dulliau atal cenhedlu brys.

Gellir cael mynediad at y gwasanaethau hyn drwy ymgynghoriad dros y ffôn, gyda’r claf neu ofalwr/aelod o’r teulu yn casglu unrhyw feddyginiaeth angenrheidiol.

Cofiwch archebu unrhyw bresgripsiwn meddyginiaeth rheolaidd mewn pryd cyn i chi ei orffen.”

Yn ychwanegol at y wybodaeth arbenigol broffesiynol a gynigir mewn fferyllfeydd, bydd cleifion cymwys yn gallu derbyn eu brechlyn ffliw rhad ac am ddim yn y mwyafrif o’n fferyllfeydd cymunedol y gaeaf hwn. Am restr lawn o fferyllfeydd sy’n cymryd rhan, cliciwch yma https://biphdd.gig.cymru/gofal-iechyd/gwasanaethau-a-thimau/fferyllfa/brechiadau-y-ffliw-tymhorol/

I gael gwybod pa wasanaethau y mae eich fferyllfa gymunedol yn eu cynnig, ewch i: https://biphdd.gig.cymru/gofal-iechyd/gwasanaethau-a-thimau/fferyllfa/

Mae rheolau cadw pellter cymdeithasol yn parhau ar draws safleoedd gofal sylfaenol er diogelwch cleifion a staff. Bydd gweithwyr gofal iechyd proffesiynol sy’n gweld cleifion wyneb yn wyneb i asesu neu ddarparu triniaeth yn defnyddio’r cyfarpar diogelu personol priodol ac mae sgriniau ar waith mewn rhai cownteri a derbynfeydd

Cofiwch wisgo gorchudd wyneb pan ydych yn ymweld ag unrhyw leoliad gofal iechyd.

Continue Reading

Cymraeg

Lansio cystadleuaeth i enwi adeiladau porthladd hanesyddol

Published

on

Mae gan Ddoc Penfro hanes morwrol cyfoethog, gan ei bod yn dref filwrol ers 150 o
flynyddoedd. Heddiw, mae hen Ddociau’r Llynges Frenhinol yn borthladd masnachol
sydd â dyfodol cyffrous yn y diwydiant ynni adnewyddadwy.


Mae Porthladd Aberdaugleddau yn rhan allweddol o brosiect Ardal Forol Doc Penfro
Bargen Ddinesig Bae Abertawe gwerth £60 miliwn, a fydd yn darparu’r cyfleusterau,
y gwasanaethau a’r gofodau sydd eu hangen i sefydlu canolfan o’r radd flaenaf ar
gyfer ynni morol a pheirianneg. Fel rhan o hyn, mae angen adnewyddu pedwar
rhandy rhestredig Gradd II sy’n sownd yn siediau awyrennau Sunderland er mwyn
eu moderneiddio ar gyfer yr 21ain ganrif a’u cynnig fel gweithleoedd modern hyblyg.
Bydd y gwaith adeiladu’n dechrau ym mis Tachwedd 2021 ac yn ôl yr amserlen bydd
yn cael ei gwblhau erbyn mis Tachwedd 2022.


Heddiw, mae’r Porthladd yn lansio cystadleuaeth i enwi’r pedwar rhandy ac mae’n
gwahodd ceisiadau gan aelodau o’r gymuned. Awgrymir pedair thema: treftadaeth,
dyfodol adnewyddadwy, hanes morol a hanes cymdeithasol, ond croesewir pob
syniad.


Dywedodd Steve Edwards, Cyfarwyddwr Masnachol y Porthladd, “Mae Porthladd
Penfro yn llawn hanes ac rydyn ni am sicrhau ein bod yn cadw’r adeiladau hyn yn
ddiogel fel y gellir eu defnyddio yn y bennod gyffrous nesaf. Mae Ardal Forol Doc
Penfro yn cynnig cyfleoedd enfawr i’r dref yn ogystal â’r rhanbarth cyfan, felly mae’n
bwysig iawn ein bod yn creu llety dymunol fel y gall busnesau sefydlu eu hunain
yma. Rydyn ni am gynnwys y gymuned gyfan yn ein cynlluniau drwy wahodd enwau
cofiadwy gyda chefndir difyr er mwyn ategu’r datblygiadau.”
I gyflwyno eich awgrymiadau, ewch i i www.mhpa.co.uk/naming-competition erbyn
dydd Llun 18 Hydref.


Ariennir Ardal Forol Doc Penfro gan Fargen Ddinesig Bae Abertawe, Cronfa
Datblygu Rhanbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru, a thrwy fuddsoddiad preifat.

Continue Reading

News4 hours ago

Monkton: One person flown to Cardiff following incident

THERE was a large emergency services presence in Monkton last night (May 25). At around 7.30pm, emergency services were called...

Education8 hours ago

Top of the stops: Llangwm lollipop lady wins national award

LLANGWM school crossing patrol officer Lisa Brock has won a Road Safety Wales award for 25 years of dedication to...

News2 days ago

Pembroke Dock: Knife-point ATM robber Kieran Brumby jailed for five years

A MAN who robbed a woman at knifepoint has started a five-year prison sentence just one month after the attack....

Entertainment2 days ago

Fishguard Folk Festival is back ‘and happy to be home again’

AFTER two years absence the famous Fishguard Folk Festival is back and happy to be home again! From Friday 27...

Community2 days ago

Pembrokeshire young carers to capture their lives on camera

ACTION FOR CHILDREN and the Royal Photographic Society launch photography project challenging young carers to get creative and show what’s...

Health2 days ago

Childhood hepatitis outbreak – four more cases in Wales under investigation

Public Health Wales is investigating four more cases of acute hepatitis among children. Health officials have identified 17 cases in...

News2 days ago

Fake Wales Air Ambulance social media accounts used in bid to steal personal details

A CHARITY has issued a warning after fraudsters set up fake social media accounts in its name aimed at stealing...

Community3 days ago

Historic church set to close after more than 1400 years

A CHURCH that was founded by a pupil of St David, is closing after 1,439 years due to dwindling congregations....

Business5 days ago

Fantastic conversion of old double decker as hop-on-hop-off bus for Tenby

THE WILL be an exciting new bus on the streets of south Pembrokeshire from next month as First Cymru launch...

Health5 days ago

No monkeypox cases identified in Wales say public health officials

THE UK Health Security Agency (UKHSA) has detected 11 additional cases of monkeypox in England. The latest cases bring the...

Popular This Week