Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Hanner canrif o chwyldro roc, pop a cherddoriaeth Gymraeg

Published

on

“Yn y flwyddyn rhyddhaodd y Beatles Sgt. Pepper, dyna’r flwyddyn gwelwyd y grŵp roc cyntaf yn y Gymraeg.”

Roedd hi’n 1967, a gyda cherddoriaeth roc yn ffynnu dros y ffin yn Lloegr a ledled y byd, roedd newid ar droed yma yng Nghymru. Daeth y band roc, Y Blew, ar y sin fel chwyldro, gan weddnewid tirwedd gerddorol Cymru fel y grŵp cyntaf oedd yn canu cerddoriaeth roc yn y Gymraeg. Denodd y band sylw cenedlaethol, gan ddechrau’r chwyldro sydd hyd heddiw yn cael ei alw yn y Sin Roc Gymraeg.

A ninnau nawr yn 2019, dros 50 mlynedd yn ddiweddarach, mae’r sin yn byrlymu o’n cwmpas o hyd. Yn sin amrywiol, cyffrous, mae hi’n draddodiad sy’n mynnu sylw arbennig un o enwau cerddorol amlycaf Cymru, Prydain a thu hwnt.

Yn Gymro o Gaerdydd, yn gyflwynydd, DJ a cherddor, Huw Stephens aeth ar bererindod gerddorol o Gymru i nodi hanner can mlynedd ers i glustiau’r byd glywed cerddoriaeth roc Gymraeg am y tro cyntaf.

Cynhyrchiad ei bererindod ydi Anorac, ffilm sy’n peintio darlun o sin cerddorol Gymraeg ddoe a heddiw Cymru. Gyda’r ffilm, sydd wedi ei chynhyrchu gan Boom Cymru, eisoes wedi ei darlledu mewn sinemâu ledled Cymru, bydd cyfle i wylwyr S4C brofi’r gampwaith gyda darllediad arbennig o Anorac ar y sianel nos Iau, 4 Ebrill am 9.30.

Yn enw adnabyddus yn genedlaethol fel cyflwynydd ar Radio 1, mae Huw wedi cyfrannu’n ddiflino i gefnogi cerddoriaeth o Gymru. Ymhlith rhai o’i gyfraniadau i’r diwylliant cerddorol mae sefydlu Gŵyl Sŵn yng Nghaerdydd a’r Wobr Gerddoriaeth Gymreig, heb sôn am y gefnogaeth mae wedi rhoi i gerddorion o Gymru ar donfeddi ar ei raglenni ar Radio 1, Radio 6 Music a Radio Cymru.

“Weithiau mae rhaid cymryd cam yn ôl ag edrych ar bethau amlwg ac arbennig o’n cwmpas,” meddai Huw Stephens, sydd newydd lanio nôl ym Mhrydain wedi pererindod gerddorol o fath gwahanol yn Nhecsas, UDA, yng ngŵyl gerddorol South by Southwest ar ran Radio 1. “Mae Anorac yn nodi cyfnod cyffrous sin gerddoriaeth mewn iaith leiafrifol, sydd yn dal i greu cerddoriaeth o safon ers 50 mlynedd.”

Gyda dim ond anorac felen ar ei gefn, dogfennwyd crwydr Huw o Gaerdydd i Geredigion ac o Glwyd i Gaernarfon wrth iddo adrodd chwedl gerddorol yr iaith drwy seiniau ein cerddorion amrywiol o bob cornel o’r wlad.

Gan ddechrau ei bererindod yng Nghaerdydd cyn anelu am y gogledd, mae Huw am gwrdd ag enwau megis Gwenno, Dave Datblygu, Georgia Ruth, Gruff Rhys a’r chwedlonol, Meic Stevens. Cerddorion sydd oll yn cyfrannu’n wahanol iawn i’r gyfoeth sy’n ffurfio’r traddodiad cerddorol Gymraeg.

“Roedd hi’n bleser ac yn hynod ddiddorol i wrando ar y cerddorion yn perfformio a siarad am eu crefft,” ychwanegodd Huw. “Ffilm ‘ar y lôn’ yw Anorac, shwrnai o amgylch ein gwlad brydferth, yn cwrdd â cherddorion sy’n creu heddiw. Mae’r ymateb i’r ffilm o’r dangosiadau sinema wedi bod yn bositif iawn, gyda rhai yn clywed a dysgu pethau newydd ar yr un pryd!”

O deithiau trên, i fys, neu hyd yn oed fodio lifft oddi ar ochrau lonydd troellog Cymru, bydd Huw yn teithio’r wlad yn profi perfformiadau cerddorol, gan rannu gyda’r cerddorion eu syniadaeth a’u gweledigaeth am y diwylliant cerddorol Gymraeg, o’r roc i’r pop, ac o’r rap i’r gwerin.

Nid yn unig y mae’r ffilm yn taflu golau ar gerddoriaeth Cymru, mae Anorac yn adlewyrchiad o brydferthwch ac amrywiaeth ddaearyddol arbennig y wlad. O ardaloedd dinesig y de, i arfordiroedd godidog bae Ceredigion ac i diroedd agored, gwledig Llŷn, mae Huw yn stopio mewn lleoliadau nodweddiadol, llawn cymeriad y wlad.

Diddordeb mewn cerddoriaeth, diddordeb yn y Gymraeg neu ddiddordeb yng Nghymru – mae Anorac yn ffilm hanesyddol ond eto’n gyfoes, sydd am roi blas i wylwyr o bob math o ddiwylliant gyfoethog Cymru, Gwlad y Gân. Gwyliwch, nos Iau, 4 Ebrill am 9.30 ar S4C.

Bydd Anorac ar gael i’w gwylio yn rhyngwladol ar S4C Clic, BBC iPlayer a llwyfannau eraill am 150 diwrnod wedi’r darllediad ar 4 Ebrill.

Continue Reading

Cymraeg

Pantycelyn yn croesawu newydd o fyfyrwyr

Published

on

MAE neuadd breswyl enwocaf Cymru wedi ailagor ei drysau heddiw, ddydd Gwener 18 Medi 2020, gyda’r myfyrwyr yn dychwelyd i Brifysgol Aberystwyth ar gyfer dechrau’r flwyddyn academaidd newydd.
Ar ei newydd wedd mae Neuadd Pantycelyn, sydd wedi ei thrawsnewid gan fuddsoddiad o £16.5m, yn cynnig llety o’r radd flaenaf i hyd at 200 o fyfyrwyr a chartref modern a chyfoes i gymuned fyrlymus myfyrwyr Cymraeg y Brifysgol.
Mae pob un o’r ystafelloedd gwely wedi ei hadeiladu o’r newydd ac yn cynnwys ystafell ymolchi en-suite, ac mae rhai o ystafelloedd mwyaf adnabyddus y Neuadd – y Lolfa Fawr, y Lolfa Fach a’r Ystafelloedd Cyffredin Hŷn ac Iau wedi eu gweddnewid.
Ac, yn unol â dymuniadau caredigion y neuadd, mi fydd y traddodiad o gydfwyta yn y Neuadd yn parhau gyda brecwast a phryd bwyd â’r hwyr ar gael yn y Ffreutur o ddydd Llun i ddydd Gwener.
Yn ogystal â buddsoddiad y Brifysgol ei hun, derbyniodd y prosiect gyfraniad o £5m gan raglen Addysg ac Ysgolion ar gyfer yr 21ain Ganrif Llywodraeth Cymru, a bydd Gweinidog Addysg Cymru, Kirsty Williams AS, yn ymweld â’r neuadd ddydd Gwener 18 Medi i’w hailagor, ochr yn ochr ag Is-Ganghellor Prifysgol Aberystwyth, Yr Athro Elizabeth Treasure.
Dywedodd Yr Athro Treasure; “Mae hwn yn ddiwrnod mawr i ni yma ym Mhrifysgol Aberystwyth, ac yn benllanw taith bwysig i ni. Wrth ailagor Pantycelyn rydym yn datgan yn glir ein hymroddiad at y Gymraeg a diwylliant Cymru, ac at ddarparu cartref cyfoes a chyffrous i do newydd o fyfyrwyr sydd wedi dewis ymuno gyda ni yma yn Aberystwyth, a phrofi rhagoriaeth academaidd ein Prifysgol, mewn cymuned lle mae’r Gymraeg yn iaith naturiol dydd i ddydd. Mae’n gyfle hefyd i ni gydnabod a diolch i bawb a gyfrannodd at hanes cyfoethog y neuadd unigryw hon, yn fyfyrwyr, yn gyn-fyfyrwyr, yn gyfeillion ac yn aelodau staff, ac sydd wedi chwarae eu rhan wrth wireddu’r freuddwyd o ail-agor Pantycelyn.”
Dywedodd Kirsty Williams: “Mae Neuadd Pantycelyn yn adeilad eiconig o fewn y gymuned Gymraeg ei hiaith ac mae wedi bod yn rhan o wead yr iaith yn lleol ers degawdau, yn ogystal â bod yn bair o dalent i fyfyrwyr sy’n mynd ymlaen i chwarae rhan bwysig yng Nghymru ac yn rhyngwladol.
“Fel rhan o’n nod i gyflawni miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, rydym am ddatblygu addysg ôl-orfodol sy’n cefnogi pobl i ddatblygu sgiliau yn y Gymraeg i’w defnyddio’n gymdeithasol a thrwy gydol eu gyrfaoedd. Mae Pantycelyn, a chymuned ehangach Aberystwyth, yn bwysig wrth feithrin y defnydd o’r Gymraeg ym mhob sefyllfa a chan bawb sy’n medru rhywfaint o’r iaith.
“Rwy’n falch iawn o allu cefnogi adnewyddiad Neuadd Pantycelyn ac edrychaf ymlaen at weld hwn yn gartref i fyfyrwyr Cymraeg eu hiaith am flynyddoedd lawer i ddod.”
Gydag ailagor y Neuadd, mae Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth (UMCA) yn dychwelyd i’r neuadd gan ymgartrefu mewn swyddfa newydd sbon lle bydd cymorth a chyngor i fyfyrwyr ar gael, a rhaglen lawn o weithgareddau yn cael ei tnu.
Dywedodd Moc Lewis, Llywydd UMCA: “Mae ail agor Pantycelyn yn gam pwysig iawn i bawb yma ym Mhrifysgol Aberystwyth ac mae’r cyfleusterau yn y neuadd newydd yn wych. Fel llais y myfyrwyr, mae’n bwysig i ni fod swyddfa UMCA yma yn y Neuadd fel ein bod yn rhan o’i bywyd dyddiol ac yn cefnogi’r gymuned bwysig hon. Rydym yn ymwybodol iawn o gyfraniad anhygoel y Neuadd dros y degawdau; ein tro ni yw hi nawr i lunio’r bennod nesaf, ac mae heddiw yn ddechrau cyffrous i’r bennod honno yn hanes Pantycelyn.”
Agorwyd Pantycelyn am y tro cyntaf yn 1951 fel neuadd i fechgyn a daeth yn Neuadd Gymraeg ym 1974.
Ar hyd y blynyddoedd profodd cymuned Pantycelyn yn feithrinfa greadigol lenyddol a cherddorol heb ei hail, gyda llu o awduron a beirdd llwyddiannus ymhlith ei chyn breswylwyr, yn ogystal â bandiau sydd wedi gwneud eu marc ar y byd roc a phop Cymraeg.
Fe fu’r neuadd yn gartref i’r hanesydd blaenllaw ac awdur Hanes Cymru, y diweddar Dr John Davies Bwlchllan, a fu’n warden yno rhwng 1974 a 1992.

Continue Reading

Cymraeg

Covid-19 a newid yn yr hinsawdd

Published

on

WRTH i gyfyngiadau’r cyfnod clo gael eu llacio gam wrth gam, gwelwn y byd o’n cwmpas yn prysuro unwaith eto. Ac er ein bod dal yng nghanol Pandemig sydd wedi cael effaith echrydus, i nifer ohonom mae’r cyfnod wedi cynnig cyfle i arafu ac ail-ymgysylltu gyda byd natur.

Yn y rhaglen Newid Hinsawdd, Newid Byd: Covid-19 ar nos Iau 10 Medi, bydd Steffan Griffiths a Daf Wyn yn edrych ar effaith y Pandemig ar hinsawdd y byd ac yn gofyn ai dyma ein cyfle euraidd i droi’r cloc yn ôl ar y difrod i’n hamgylchedd?

Mae’r pwnc yn agos iawn at galon Steffan, cyflwynydd y tywydd ar S4C, sydd ag MA mewn Rhewlifeg, sef effaith hinsawdd ar rewlifoedd.

“Fel rhywun sydd wedi astudio’r maes ers dros ddegawd, ‘roedd gweld pysgod yn dychwelyd i ddyfroedd clir Venice a golygfeydd tebyg ledled y byd yn bositif iawn. Ac er bod y ffigyrau’n swnio’n drawiadol; lefelau teithio lawr 65% ar draws Ewrop, lefelau llygredd aer wedi disgyn 40%, a CO2 wedi gostwng 17% ym mis Ebrill yn unig, roeddwn i eisiau gwybod mwy am y gwir effaith ar yr amgylchedd a beth yw’r rhagolygon chwe mis yn ddiweddarach.

“I ddod i’r afael a’r sefyllfa yng Nghymru a thu hwnt, mae Daf a finnau yn siarad gyda Chymry ar wasgar, o Sir Benfro i Ben Llŷn, o Hong Kong i Hanoi, i glywed o lygaid y ffynnon sut mae’n milltir sgwâr wedi newid.”
Gyda llai o deithio a llai o lygredd, mae ansawdd yr awyr wedi gwella yn rhai o ddinasoedd prysuraf y byd. Ond a ydyw’r sefyllfa mor galonogol mewn gwirionedd?

Mae Daf, sydd yn wyneb cyfarwydd o’i waith yn cyflwyno Heno a Prynhawn Da, hefyd yn frwdfrydig am ddarganfod yr ateb; “Yn Newid Hinsawdd, Newid Byd yn 2019, aeth Steff a fi i edrych ar y cysylltiad rhwng tywydd eithafol 2018 a chynhesu byd eang, a gweld fod yr hinsawdd yn newid ar stepen ein drws. Wnetho ‘ni sôn fod y byd ddwy funud i ddeuddeg ar gloc Dydd y Farn, y Doomsday clock. Felly gyda thywydd eithafol yn dal i ddigwydd yng Nghymru a thu hwnt, a 2020 yn flwyddyn wahanol i ddweud y lleiaf, ble y ni nawr?”.

Er bod yr amgylchedd yn sicr wedi elwa o’r cyfnod clo, mae arbenigwyr yn honni mai eiliadau, yn hytrach na munudau, sydd ar ôl ar y cloc dychmygol sy’n mesur y posibiliad o drychineb naturiol wedi greu gan ddynoliaeth. Bydd Steffan a Daf yn holi arbenigwyr o’r maes hinsawdd ac ar gymdeithaseg i gael eu barn nhw.
“Wedi hyn oll fennu, a fyddwn yn mynd nôl i hen arferion ac yn gwneud mwy o niwed i’r blaned nag erioed o’r blaen?” meddai Daf.

Meddai Steffan; “Mae 90% o drychinebau naturiol yr ugain mlynedd diwethaf wedi bod yn gysylltiedig ag argyfwng hinsawdd. Pethau fel corwyntoedd, llifogydd a sychder. Roedd chwe mis cyntaf 2020 y cynhesaf ar record. Felly oes ‘na ddigon yn cael ei wneud ar lawr gwlad? Beth allwn ni ei wneud i sicrhau nad ydym yn disgyn yn ôl?”.

Gyda golygfeydd syfrdanol, a phwnc sy’n berthnasol i bawb, bydd hon yn raglen fydd yn herio’r cydwybod wrth ofyn, a fydd Covid-19 yn gatalydd i droi’r cloc yn ôl ar y difrod i’r amgylchedd, neu yw hi eisoes yn rhy hwyr?

Continue Reading

Cymraeg

Rhybudd wrth i’r cynllun cymorth ddod i ben

Published

on

MAE Helen Mary Jones AS, Gweinidog Cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi, wedi adnewyddu galwadau am ymestyn y cynllun ar gyfer sectorau sydd – hyd yma – wedi methu agor, neu’n methu agor yn broffidiol.

Datgelodd arolwg diweddar o 801 o berchnogion busnes twristiaeth yng Nghymru nad yw 22% o fusnesau wedi gallu agor eto (ar 6 Awst 2020), gyda 47% o atyniadau twristiaeth Cymru dal ar gau. Nid oes newyddion eto ynglŷn â phryd y gallai theatrau, neuaddau cyngerdd a lleoliadau cerddoriaeth eraill agor yng Nghymru.
Gyda Chynllun Cadw Swyddi yn sgil Coronafeirws Llywodraeth y DU yn dod i ben ar 31 Hydref 2020, bydd gan fusnesau sy’n aros ar gau ar ôl y dyddiad hwn “benderfyniad torcalonnus, ond anochel i’w wneud” meddai Helen Mary Jones AS.

Dywed Ms Jones, mae biliynau o daliadau ffyrlo i fusnesau wedi eu gwneud yn ystod y pandemig. Os caiff staff gael eu diswyddo o 1 Tachwedd ymlaen wrth i’r cynllun ddod i ben bydd hyn yn wastraff o filiynau o bunnoedd.
Dywedodd Helen Mary Jones, Gweinidog Cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi: “Mae’n amlwg y bydd rhai sectorau o’r economi yn cymryd llawer mwy o amser i wella nag eraill. Yng Nghymru, mae rhai rhannau o letygarwch a’r rhan fwyaf o ddiwydiant y celfyddydau yn dal ar gau i ffrydiau incwm.

“Pan ddaw’r cynllun ffyrlo i ben yn sydyn ym mis Hydref, bydd un canlyniad dinistriol: i’r sefydliadau sydd wedi cadw staff ar ffyrlo, ond heb ffrydiau incwm, ni fydd ganddynt ddewis ond diswyddo staff. Bydd yn benderfyniad torcalonnus, ond anochel i’w wneud.

“Mae San Steffan eisoes wedi gwario biliynau ar alluogi busnesau i gadw staff. Bydd eu diswyddo ar ddiwedd y cynllun yn gwastraffu miliynau o bunnoedd.

“Rydym eisoes wedi gweld addasiadau i’r cynllun er mwyn galluogi gweithwyr ar gyflogau isel i gael incwm bach os cânt eu gorfodi i ynysu. Gan ei bod yn ymddangos bod cloeon lleol yn debygol yn ein brwydr yn erbyn y feirws, hoffwn weld hyn yn cael ei ehangu i bob gweithiwr sy’n cael ei orfodi i ynysu ond na allant weithio o gartref. Yn allweddol, mae angen i’r swm fod yn ddigonol fel nad yw gweithwyr yn cael eu rhoi mewn sefyllfa amhosibl o deimlo mae eu hunig ddewis yw mynd i’r gwaith pan fyddant yn sâl neu’n ynysu, rhag ofn eu bod wedi’u heintio. Mae taliad o £13 y dydd yn ddechrau i’w groesawu, ond mae angen i hyn fod yn fwy.
“Rhaid i Lywodraeth Cymru gymryd rhywfaint o gyfrifoldeb am hyn hefyd. Os na fydd San Steffan yn ymestyn y cynllun ffyrlo i’r sectorau yr effeithir arnynt fwyaf, yna mae angen i Lywodraeth Cymru edrych ar ba gymorth y gallent ei ddarparu.”

Continue Reading
News20 mins ago

Man arrested at Penally Training Camp for arson and criminal damage

A 29-YEAR-OLD man has been arrested on suspicion of arson and criminal damage at the Penally Training Camp. Police and...

News23 hours ago

Police probe into racist Facebook comments over Penally asylum seekers

A NEIGHBOURING police force have confirmed that they are investigating grossly offensive comments on a Facebook group that suggest that...

News2 days ago

There are no illegal immigrants in Penally, Home Office confirms

THE HOME OFFICE has been in touch with The Pembrokeshire Herald to clarify some of the queries that locals have...

News3 days ago

Police appeal for witnesses after 20-year-old pedestrian tragically killed on A40

DYFED-POWYS POLICE is appealing for witnesses to a fatal road traffic collision on the A40 west of Carmarthen on Saturday...

News5 days ago

No one wants a ‘concentration camp’ for asylum seekers in Penally

A COUNTY COUNCILLOR is slamming the Home Office for creating a “concentration camp” in Pembrokeshire. Cllr Paul Dowson says that...

News6 days ago

Alcohol sale restrictions come into force

ALL LICENSED premises in Pembrokeshire must now stop selling alcohol at 10pm. The move is part of further Welsh Government...

News7 days ago

Police and Crime Commissioner demands halt to movements of asylum seekers to Penally

THE LOCAL Police and Crime Commissioner is calling on Home Secretary to halt further movements of asylum seekers to Penally...

News7 days ago

Multi agency response at Milford Docks

AN incident at Milford Haven Docks this morning required a multi agency response. The Herald received a report of a...

News1 week ago

Charity organiser targeted by extremists over Penally Camp collection appeal

LOCAL charity organiser Tracy Olin and her family have been targeted by extremists opposed to the location of asylum seekers...

News1 week ago

NHS COVID-19 app launches across Wales

People are being urged to download the NHS COVID-19 app to help stop the spread of coronavirus and protect themselves...

Popular This Week