Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Bywyd go wyllt yn yr allt o dan y lloer

Published

on

garreg`NA CHI GRIW HWYLIOG yw criw Cerddwyr Teifi. Ma’ nhw’n cerdded unwaith y mis ac yn gwahodd tywyswyr sy’n gyfarwydd â’r fro lle mae’n nhw’n cwrdd i’w harwain. Ma’ nhw’n mentro o olwg Afon Teifi ac yn croesi’r ffin i Sir Benfro bob hyn a hyn. Dyna ddigwyddodd ym mis Ionawr pan gyrhaeddon nhw Faenclochog. Wir i chi, doedd y maes parcio ddim wedi bod mor llawn ers i’r Gymanfa Ganu ddiwethaf gael ei chynnal yng nghapel Tabernacl wrth law.

Gesum i a Gareth Jones y fraint o dywys y criw o amgylch bro’r meini. Fe wedodd rhywun ei fod wedi cownto 74 ohonom yn cerdded ling di long ar hyd y pentre. Sai’n siwr a wedd hynny’n gowir ond wen ni’n griw jogel, ta pu’n i. Pan fyddem yn oedi i adrodd ambell bennill am hyn a’r llall wedd rhaid dishgwl am getyn go hir cyn i rai o’r straglers ddala lan.

Yr arhosfan gyntaf oedd y tu fas i garej Delfan lle cyfansoddodd y prifardd Eirwyn George y cerddi a enillodd iddo ddwy goron genedlaethol. A’r cyfansoddi, wrthgwrs, yn Nelfan yn hytrach nag yn y garej ei hun. Yn groes i’r arfer cafodd ei goroni’r eilwaith pan oedd yn dal ar ei draed. Roedd yr archdderwydd wedi anghofio dweud wrtho am ishte yn y gadair.

Cafwyd englyn comisiwn ar gyfer y daith gan Eirwyn ac mae’n werth dyfynnu ei bortread o ardal Maenclochog.

Tir y manwellt a’r meini, – bro’r oerwynt,

Bro’r aradr ar berci,

Henfro’r ŵyn a’r clogwyni :

Tir ein hiaith yw’n pentre ni.

‘Na bert yn dyfe? Ma’ rhwbeth yn gryno iawn mewn englyn ond o’s e?

Awd ar hyd Feidr Danclawdd wedyn. Wedd y criw wedi rhyfeddu wrth groesi’r nentydd a cherdded trwy’r allt. Penderfynodd sawl un y bydden nhw’n dychwelyd yn y gwanwyn a’r haf pan fydde’r bacse brain yn garped. Holodd un o’r rhocesi a oedd yna dipyn o fywyd gwyllt yn y cyffinie. Yr ateb gafodd hi oedd gwahoddiad i ymuno ag un o’r tywyswyr yn yr allt ar noson loergan ac addewid y bydde pob dim yn go wyllt. Rhyw ddiwrnod fel ‘ni oedd hi.

Ceisiwyd dychmygu’r fro cyn llunio perci a chloddie a phan oedd meini, cylchoedd cerrig a chromlechi yn rhan o’r tirlun. Ni wyddom beth yn gwmws oedd eu harwyddocâd. Cred rhai fod yna dair cromlech yn y cyffinie ar un adeg. Pam? Cromlech sblit falle yn union fel y penderfynodd yr Annibynwyr godi dau gapel o fewn golwg i’w gilydd mewn cyfnod diweddarach ym Maenclochog?

Arhoswyd y tu fas i gapel Horeb y Bedyddwyr i gofnodi’r ffaith fod ‘Wncwl Wili’ y cyn-brif-weinidog, Rhodri Morgan, wedi bod yn fugail yno ar ddechre’r ganrif ddiwethaf. W. J. Rhys oedd ei enw. Adroddwyd am yr annibendod pan wahoddwyd Rhodri i achlysur yn y pentref ar sail hynny. Ond roedd yna W. J. Rees wedi bod yn weinidog yn y fro hefyd gyda’r Annibynwyr. Cafflwyd. Dewiswyd llun o’r W.J. anghywir i’w gyflwyno iddo!

Terfynwyd y daith ym mynwent eglwys y plwyf ar ganol y pentref. Yno ceir dwy garreg ogam. Prin y gellir bod yn fwy hynafol na hynny. Yno hefyd mae carreg fedd Dai Evans Penygraig a chwaraeodd rygbi dros Gymru yn y 1890au. Bois Plascwrt gerllaw yw ei wyrion. Mae’n stori rhyfeddol.

Yn y fynwent hefyd mae bedd Thomas Howells neu Twm Martha Fach fel y nabyddwyd y trempyn. Synnon ni’n siwr ble. Wedd hi’n arfer da ge i droi ei gorff at y clawdd yn ei gwrcwd pan ddeuai rhywun tuag ato ar y ffordd. Credai ei fod yn cwato wedyn. Mae lle i gredu ei fod yn cwato rhywle yn y fynwent ‘fyd.

A rhaid oedd esbonio mai deillio o’r Hen Wyddeleg a wna enw’r pentre o’r gair ‘clocoz’ sy’n golygu ‘tir llawn meini’. A dyna fel oedd hi mae’n siwr pan oedd llwyth y Deisi yn y cyffinie tua’r bedwaredd i’r chweched ganrif. Mae’r ddwy garreg ogam yn yr eglwys yn dyst o’u presenoldeb.

Ma’ na sôn y daw Cerddwyr Teifi nôl i fro’r meini rhyw getyn ‘to.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Effaith trist aflonyddu ar forloi a rhai bach ar arfordir Cymru

Published

on

Gyda mwy o bobl nag erioed yn ymweld â’r parth arfordirol yma yng Nghymru, mae
aflonyddu ar fywyd gwyllt ar gynnydd. Yn ddiweddar, cawsom newyddion trist fod morlo
bach wedi marw ar ôl i’w fam beidio â dychwelyd i’w fwydo yn dilyn achos o aflonyddu a
dychryn gan bobl oedd eisiau tynnu lluniau a ‘selfies’ gyda’r morlo bach.


Yn ystod y tymor magu (rhwng Awst a Rhagfyr) mae’n bosib dewch ar draws morloi bach
gwyn ar draethau neu ar greigiau ar arfordir Cymru – yn aml ar ben eu hunain. Serch hynny
maen debygol bydd y fam ger llaw, felly mae’n hanfodol cadw draw er mwyn iddi allu
ddychwelyd i fwydo’i morlo bach.


Yn ôl Sue Burton, Swyddog yr ACA ar gyfer Sir Benfro Forol “Rhaid cofio bod morloi bach
angen digonedd o ofod personol ag amser er mwyn gorffwys a thyfu. Dim ond am dair
wythnos yn unig caiff y morloi bach eu bwydo gan eu mamau cyn nes bydd yn rhaid iddynt
gofalu am eu hunain. Mae’n hanfodol felly yn ystod yr amser yma eu bod yn cael digonedd o
le heb ymyrraeth. Gall aflonyddu ar forloi arwain at eu marwolaeth”.


Mae’n bwysig iawn cofio bod y creaduriaid eiconig hyfryd yma yn anifeiliaid gwyllt.
Cadwch draw o fywyd gwyllt – Mwynhewch o bell

Continue Reading

Cymraeg

Meddygon teulu dal yma ar gyfer apwyntiadau wyneb yn wyneb

Published

on

Mae meddygon yn Sir Gaerfyrddin, Ceredigion a Sir Benfro yn atgoffa’u cleifion eu bod yn parhau i gynnig apwyntiadau wyneb yn wyneb i’r rhai sydd angen eu gweld.

Trwy gydol y pandemig, mae meddygfeydd wedi sicrhau bod gwasanaethau hanfodol yn parhau i redeg, gan ddefnyddio ffyrdd arloesol o gyfathrebu â’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu.

Erbyn hyn mae llawer o feddygfeydd yn parhau i ddefnyddio ymgynghoriadau ffôn a galwadau fideo lle y bo’n briodol; mae hyn yn rhoi rhyddid i lawer o gleifion siarad â gweithwyr gofal iechyd proffesiynol (nid o reidrwydd y meddyg teulu) yng nghysur a chyfleustra eu cartrefi eu hunain

Mae gan y rhan fwyaf o feddygfeydd systemau ar-lein megis E-Consult neu Ask My GP, lle gall cleifion ofyn cwestiwn llai brys am eu hiechyd. Gweler gwefan eich meddygfa am fwy o wybodaeth.

Mae Fy Iechyd Ar-lein yn parhau i fod yn opsiwn ar-lein 24/7 ar gyfer archebu presgripsiwn meddyginiaeth rheolaidd – mae wedi’i gynllunio i fod yn gyfleus i gleifion ac yn arbennig o ddefnyddiol i’r rhai sy’n hunan-ynysu neu’n gwarchod. Gall cleifion gofrestru ar gyfer hyn drwy eu meddygfa leol.

Mae system brysbennu dros y ffôn neu ar-lein ar waith yn y rhan fwyaf o  feddygfeydd i sicrhau bod cleifion yn siarad ag aelod clinigol o staff am eu hiechyd.

Os oes angen gweld claf wyneb yn wyneb, bydd y feddygfa’n gwneud apwyntiad â’r gweithiwr gofal iechyd proffesiynol mwyaf priodol i’w anghenion.

Dywedodd Dr Siôn James o Feddygfa Tregaron: “Hoffem atgoffa cleifion bod meddygfeydd teulu yn parhau i fod ar gael i chi. Pan fyddwch yn cysylltu â’ch meddygfa, byddwch yn siarad â’r person mwyaf addas ar gyfer eich cyflwr ac os bydd angen i’ch gweld wyneb yn wyneb, yna rhoddir apwyntiad i chi yn y feddygfa.

Gellir trin llawer o gyflyrau dros y ffôn gyda chyngor ac os oes angen, gellir rhoi presgripsiwn i fferyllfa o’ch dewis. Peidiwch ag osgoi ymofyn triniaeth.

Ar gyfer mân anhwylderau, cofiwch y gallai eich fferyllfa gymunedol helpu.”

Ychwanegodd Fferyllydd Cymunedol, Richard Evans: “Yn draddodiadol mae fferyllwyr Cymunedol wedi cynghori cleifion ar ystod eang o anhwylderau. Rydym bob amser yn argymell triniaethau addas i’r cleifion, neu os oes angen, eu cyfeirio at weithiwr gofal iechyd proffesiynol.

Yn ystod y pandemig hwn, gweinyddu presgripsiynau yw’r prif ffocws o hyd, ond mae gwasanaethau eraill ar gael, megis y Gwasanaeth Anhwylderau Cyffredin, Brysbennu a Thrin, cyflenwi meddyginiaethau mewn argyfwng a dulliau atal cenhedlu brys.

Gellir cael mynediad at y gwasanaethau hyn drwy ymgynghoriad dros y ffôn, gyda’r claf neu ofalwr/aelod o’r teulu yn casglu unrhyw feddyginiaeth angenrheidiol.

Cofiwch archebu unrhyw bresgripsiwn meddyginiaeth rheolaidd mewn pryd cyn i chi ei orffen.”

Yn ychwanegol at y wybodaeth arbenigol broffesiynol a gynigir mewn fferyllfeydd, bydd cleifion cymwys yn gallu derbyn eu brechlyn ffliw rhad ac am ddim yn y mwyafrif o’n fferyllfeydd cymunedol y gaeaf hwn. Am restr lawn o fferyllfeydd sy’n cymryd rhan, cliciwch yma https://biphdd.gig.cymru/gofal-iechyd/gwasanaethau-a-thimau/fferyllfa/brechiadau-y-ffliw-tymhorol/

I gael gwybod pa wasanaethau y mae eich fferyllfa gymunedol yn eu cynnig, ewch i: https://biphdd.gig.cymru/gofal-iechyd/gwasanaethau-a-thimau/fferyllfa/

Mae rheolau cadw pellter cymdeithasol yn parhau ar draws safleoedd gofal sylfaenol er diogelwch cleifion a staff. Bydd gweithwyr gofal iechyd proffesiynol sy’n gweld cleifion wyneb yn wyneb i asesu neu ddarparu triniaeth yn defnyddio’r cyfarpar diogelu personol priodol ac mae sgriniau ar waith mewn rhai cownteri a derbynfeydd

Cofiwch wisgo gorchudd wyneb pan ydych yn ymweld ag unrhyw leoliad gofal iechyd.

Continue Reading

Cymraeg

Lansio cystadleuaeth i enwi adeiladau porthladd hanesyddol

Published

on

Mae gan Ddoc Penfro hanes morwrol cyfoethog, gan ei bod yn dref filwrol ers 150 o
flynyddoedd. Heddiw, mae hen Ddociau’r Llynges Frenhinol yn borthladd masnachol
sydd â dyfodol cyffrous yn y diwydiant ynni adnewyddadwy.


Mae Porthladd Aberdaugleddau yn rhan allweddol o brosiect Ardal Forol Doc Penfro
Bargen Ddinesig Bae Abertawe gwerth £60 miliwn, a fydd yn darparu’r cyfleusterau,
y gwasanaethau a’r gofodau sydd eu hangen i sefydlu canolfan o’r radd flaenaf ar
gyfer ynni morol a pheirianneg. Fel rhan o hyn, mae angen adnewyddu pedwar
rhandy rhestredig Gradd II sy’n sownd yn siediau awyrennau Sunderland er mwyn
eu moderneiddio ar gyfer yr 21ain ganrif a’u cynnig fel gweithleoedd modern hyblyg.
Bydd y gwaith adeiladu’n dechrau ym mis Tachwedd 2021 ac yn ôl yr amserlen bydd
yn cael ei gwblhau erbyn mis Tachwedd 2022.


Heddiw, mae’r Porthladd yn lansio cystadleuaeth i enwi’r pedwar rhandy ac mae’n
gwahodd ceisiadau gan aelodau o’r gymuned. Awgrymir pedair thema: treftadaeth,
dyfodol adnewyddadwy, hanes morol a hanes cymdeithasol, ond croesewir pob
syniad.


Dywedodd Steve Edwards, Cyfarwyddwr Masnachol y Porthladd, “Mae Porthladd
Penfro yn llawn hanes ac rydyn ni am sicrhau ein bod yn cadw’r adeiladau hyn yn
ddiogel fel y gellir eu defnyddio yn y bennod gyffrous nesaf. Mae Ardal Forol Doc
Penfro yn cynnig cyfleoedd enfawr i’r dref yn ogystal â’r rhanbarth cyfan, felly mae’n
bwysig iawn ein bod yn creu llety dymunol fel y gall busnesau sefydlu eu hunain
yma. Rydyn ni am gynnwys y gymuned gyfan yn ein cynlluniau drwy wahodd enwau
cofiadwy gyda chefndir difyr er mwyn ategu’r datblygiadau.”
I gyflwyno eich awgrymiadau, ewch i i www.mhpa.co.uk/naming-competition erbyn
dydd Llun 18 Hydref.


Ariennir Ardal Forol Doc Penfro gan Fargen Ddinesig Bae Abertawe, Cronfa
Datblygu Rhanbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru, a thrwy fuddsoddiad preifat.

Continue Reading

News1 day ago

Wales v Ireland travel advice from Transport for Wales

TRANSPORT FOR WALES is offering rugby supporters rail and bus services for Wales’ opening game of the Six Nations against...

Business2 days ago

Planning approved for change of use in Tenby’s ‘drinking quarter’

THE RESTROSPECTIVE planning applications made by Mike Evans were granted approval by national park planners. A former national park member...

News2 days ago

MP’s call for better County rail links to boost tourism

PRESELI MP Stephen Crabb has called on the Welsh Economy Minister Vaughan Gething to improve rail services into Pembrokeshire as...

News2 days ago

Dyfed-Powys police precept to rise by 7.75 per cent

POLICE and Crime Commissioner Dafydd Llywelyn has announced a 7.75 per cent rise in the Dyfed-Powys Police precept for 2023-24,...

Business4 days ago

Ferry staff concerned over rumours Pembroke Dock to Rosslare route coming to an end

CONCERNS are growing amongst Irish Ferries staff operating out of Pembroke Dock as rumours continue to circulate that the company...

News4 days ago

Man sadly passed away in hospital following incident in Haven Drive, Milford Haven

POLICE and ambulance units were despatched to a residential address in Haven Drive, Milford Haven on Friday following a 999...

News4 days ago

Police: Woman, 31, died in North Court, Haverfordwest on Monday

A WOMAN in her early thirties was tragically pronounced dead at her home in North Court, Haverfordwest on Monday (Jan...

News5 days ago

Off duty firefighters stopped to assist injured motorcyclist

THE MOTORCYCLIST who was involved in the road traffic collision on Steynton Road, Milford Haven on Sunday (Jan 29) was...

News6 days ago

Strikes: Pembrokeshire schools and classes to close this week

SEVEN Pembrokeshire schools will close and 16 will be partially closed during Wednesday’s strikes by teachers. A series of strikes...

News6 days ago

Main road into Milford Haven shut due to serious road traffic collision

THE A4076 Steynton Road in Milford Haven is shut between the Horse and Jockey public house and Milford Haven School...

Popular This Week