Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Cyhoeddi ‘geiriadur’ o Enwau Lleoedd Cymru

Published

on

'Un gam o’r ffordd': Dai Lloyd, AC

BYDD RHESTR gynhwysfawr o enwau lleoedd Cymru yn cael ei chyhoeddi gan Gomisiynydd y Gymraeg ar 20 Mehefin, fydd yn cynnig sillafiad safonol ar gyfer enwau pentrefi, trefi a dinasoedd yng Nghymru.

Mae’r rhestr, fydd ar gael ar-lein ar wefan Comisiynydd y Gymraeg, yn cael ei disgrifio fel ‘geiriadur’ i wirio sut i sillafu enwau lleoedd. Mae bron i 3,000 o enwau ar y rhestr, ac mae’n ffrwyth blynyddoedd o waith ymchwil ac ymgynghori yn y maes.

Yn ystod wythnos Eisteddfod yr Urdd eleni bu’r Comisiynydd yn gofyn i ymwelwyr brofi’r rhestr ddigidol ar ei stondin. Erbyn diwedd yr wythnos roedd dros 750 o binnau wedi eu rhoi ar y map yn nodi fod enw tref neu bentref wedi ei wirio ac mae unrhyw enwau oedd yn ymddangos ‘ar goll’ wrthi’n cael eu hychwanegu at y rhestr.

Dywedodd Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws, “Rydym yn hynod o falch ein bod bellach mewn sefyllfa i gyhoeddi rhestr safonol o enwau lleoedd yng Nghymru. Mae’r digwyddiad hwn yn benllanw blynyddoedd o waith ymchwil gan ein tîm bychan o fewn Comisiynydd y Gymraeg mewn ymgynghoriad â phanel o arbenigwyr ar enwau lleoedd. Rydym yn ddiolchgar iawn i’r arbenigwyr hyn am eu cyfraniad anhepgor at y prosiect hwn yn sicrhau bod sail gadarn i bob un o’r argymhellion.

“Mae gan lawer ohonom farn bersonol am sut i ysgrifennu enwau lleoedd yn ein milltir sgwâr ac mae’n bosibl na fydd pawb yn cytuno â phob argymhelliad ar y rhestr. Nid gorfodi yw ein bwriad, ond yn hytrach argymell, a cheisio sicrhau bod cysondeb yn y modd yr ydym yn sillafu enwau lleoedd yng Nghymru mewn cyd-destunau swyddogol.”

Un o’r sefydliadau sydd eisoes wedi cyhoeddi y byddant yn gwneud defnydd o’r rhestr newydd yw’r Arolwg Ordnans.

Yn ôl Pam Whitham, Rheolwr Perthnasau’r Arolwg Ordnans, “Mae gennym bartneriaeth werthfawr â swyddfa Comisiynydd y Gymraeg, ac maen nhw wedi chwarae rôl allweddol wrth i ni ddatblygu ein Polisi Enwi Cymraeg a sicrhau cysondeb o ran enwau lleoedd yng Nghymru yn ein holl gynnyrch. Rydym yn falch iawn o fod yn parhau i weithio â’r Comisiynydd ac yn croesawu’r rhestr hon fel adnodd gwerthfawr i ddiffinio enwau lleoedd yng Nghymru.”

Bydd y rhestr yn cael ei lansio mewn digwyddiad ym Mae Caerdydd, dan nawdd Dr Dai Lloyd AC. Gwnaeth Dr Dai Lloyd ymgais ym Mawrth 2017 i gyflwyno mesur fyddai’n diogelu enwau lleoedd yng Nghymru, ond pleidleisiodd y Cynulliad yn erbyn y cynnig ar y pryd.

Dywedodd Dr Lloyd, “Mae rhoi’r enwau ar gof a chadw ar restr fel hon yn mynd gam o’r ffordd at sicrhau bod y ffurfiau safonol yn cael eu cofnodi a’u parchu. Er mwyn gwirioneddol ddiogelu’r enwau lleoedd, a sicrhau na ddaw enwau eraill i gymryd eu lle’n fympwyol, credaf bod angen statws cyfreithiol i’r rhestr hon, fel sydd wedi digwydd mewn nifer o wledydd eraill.”

Wrth safoni enwau lleoedd, mae’r panel o arbenigwyr wedi bod yn dilyn canllawiau pendant. Maent yn talu sylw i ynganiad a tharddiad yn ogystal â defnydd lleol a defnydd hanesyddol o’r enw.

Mae Dr Dylan Foster Evans o Brifysgol Caerdydd yn aelod o’r panel. Dywedodd, “Mae enwau lleoedd yn rhan o’n treftadaeth a’n hunaniaeth – dyna pam y mae cymaint ohonom â diddordeb byw ynddynt. Dim ond yn yr ugeinfed ganrif y cafodd system sillafu’r Gymraeg ei safoni’n drylwyr. Bu enwau lleoedd yn araf deg yn dilyn y drefn honno: mae sillafiad megis Caernarvon yn edrych yn Seisnig a dieithr inni heddiw, ond dyna’r ffurf sydd ar gadair Eisteddfod Genedlaethol 1935!

“Nid mater du a gwyn yw sillafu enwau lleoedd, ac nid pawb a fydd yn cytuno â phob argymhelliad. Ond mae cytuno ar ffurfiau safonol mewn cronfa fel hon yn rhywbeth hanfodol os yw’r Gymraeg i fod yn iaith fodern ac addas ar gyfer yr oes ddigidol sydd ohoni.”

Bydd y rhestr ar gael i’w chwilio a’i lawrlwytho o dan drwydded agored ar wefan Comisiynydd y Gymraeg: https://bit.ly/2tjAvOG.

Cymraeg

Cyllid ychwanegol i’r afael â thlodi plant

Published

on

BYDD rhaglenni i helpu i fynd i’r afael â thlodi plant a hybu sgiliau yn derbyn cyllid ychwanegol yn y Gyllideb derfynol, dywedodd y Gweinidog Cyllid, Rebecca Evans.

Bydd £12m ychwanegol yn ariannu mesurau i greu prentisiaethau ar draws Cymru a bydd £2m arall yn helpu rhieni i dalu costau anfon eu plant i’r ysgol ac yn ymestyn y rhaglen Bwyd a Hwyl lwyddiannus dros wyliau’r haf.

Bydd y Gyllideb derfynol hefyd yn cynnwys pecyn o gynigion refeniw a chyfalaf ychwanegol ar gyfer llywodraeth leol yn 2019-20 a £26m i gynyddu cymorth i fanwerthwyr stryd fawr a busnesau eraill.

Mae Cyllideb derfynol 2019-20 yn cynnwys:

• £6.8m o refeniw ychwanegol yn 2019-20 i gefnogi ymrwymiad blaenllaw Llywodraeth Cymru i gynnig 100,000 o brentisiaethau i bobl o bob oed yn ystod tymor y Cynulliad hwn

• £4.771m o refeniw ychwanegol yn 2019-20 i gefnogi tâl addysg bellach

• £2m arall i helpu i fynd i’r afael â thlodi plant drwy:

• £1.6m ychwanegol i ymestyn ymhellach y cynllun Grant Datblygu Disgyblion – Mynediad, sy’n helpu rhieni i dalu costau cyffredinol anfon eu plant i’r ysgol. Mae hyn ar ben y cyllid a gyhoeddwyd yn y Gyllideb ddrafft i ddyblu’r cynllun.

• £0.4m o refeniw ychwanegol yn 2019-20 i ymestyn y rhaglen Bwyd a Hwyl dros wyliau’r haf, sy’n rhoi bwyd a chyfleoedd dysgu i blant yn ystod gwyliau’r ysgol.

Dywedodd Rebecca Evans: “Mae prentisiaethau yn hanfodol er mwyn i bobl gael hyfforddiant galwedigaethol o ansawdd uchel a rhoi cyfleoedd i fusnesau a’r economi ffynnu.

“Rydyn ni hefyd wedi ymrwymo i fynd i’r afael â thlodi plant yng Nghymru. Mae’r cynllun Grant Datblygu Disgyblion – Mynediad a’r rhaglen Bwyd a Hwyl yn bwysig iawn i blant sydd angen ein cymorth y mwyaf.”

Mae’r dyraniadau cyllid yma ar ben y pecyn o fesurau cyllido ychwanegol i lywodraeth leol, gwerth £141.5m dros dair blynedd (2018-2021) – a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd.
Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cyhoeddi pecyn gwerth £26m yn 2019-20 i wella ac ymestyn y cynllun rhyddhad ardrethi’r stryd fawr presennol.

Ychwanegodd y Gweinidog Cyllid: “Datblygwyd Cyllideb derfynol 2019-20 mewn cyfnod o gyni di-baid ac yng nghysgod yr ansicrwydd parhaus sy’n gysylltiedig â Brexit.

“Pan gyhoeddwyd ein cynigion drafft, gwnaethom ymrwymiad i wneud llywodraeth leol yn flaenoriaeth allweddol ar gyfer cyllid ychwanegol yn dilyn Cyllideb yr Hydref Llywodraeth y Deyrnas Unedig.

“Rwy’n falch iawn ein bod ni wedi gallu gwneud dyraniadau pellach a buddsoddi yn y gwasanaethau y mae pobl yn dibynnu arnyn nhw.”

Mae’r Gyllideb derfynol yn nodi cynlluniau gwario Llywodraeth Cymru gyfer 2019-20, ynghyd â chynlluniau cyfalaf hyd at 2021.

Mae holl ddogfennau’r Gyllideb derfynol ar gael yn Gymraeg ac yn Saesneg ar wefan Llywodraeth Cymru.

Bydd trafodaeth ar Gyllideb derfynol 2019-20 yn cael ei chynnal ar 15 Ionawr 2019

Continue Reading

Cymraeg

Galw am ymrwymiad i addysg Gymraeg

Published

on

MAE YMGYRCHWYR iaith wedi galw ar y Prif Weinidog i wneud adduned blwyddyn newydd i ollwng y cynlluniau i wanhau’r ddeddf iaith bresennol, ac i fynd ati yn lle hynny i gyflwyno Deddf Addysg Gymraeg fydd yn sicrhau bod pob person ifanc yn gadael yr ysgol yn rhugl yn y Gymraeg.

Yn ei faniffesto i fod yn arweinydd y Blaid Lafur, dywedodd Mark Drakeford ei fod am ganolbwyntio ar gyrraedd y targed o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg. Doedd dim sôn am gynlluniau dadleuol y llywodraeth flaenorol i gyflwyno deddf iaith newydd wannach a fyddai’n diddymu swydd Comisiynydd y Gymraeg. Mewn ymgynghoriad cyhoeddus ar y cynlluniau yn 2017, roedd 85% o’r ymatebwyr yn gwrthwynebu cael gwared ar y swydd mae Aled Roberts newydd gael ei benodi iddi.

Meddai Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, Osian Rhys: “Rydyn ni’n falch bod y Prif Weinidog newydd wedi cadarnhau ei ymrwymiad i’r targed o gael miliwn o siaradwyr erbyn 2050. Mae’n darged uchelgeisiol, ac mae angen newid sylfaenol ar draws holl waith y Llywodraeth er mwyn ei gyrraedd. Mae maes addysg yn gwbl ganolog i’r gwaith yna, ac rydyn ni’n galw ar y Prif Weinidog i wneud adduned blwyddyn newydd i gyflwyno Ddeddf Addysg Gymraeg fydd yn sicrhau, dros amser, mai Cymraeg fydd prif gyfrwng addysg i bob disgybl yn y wlad. Mae’r Gweinidog Addysg ei hunan wedi cydnabod bod angen rhoi sylw i ddeddfwriaeth yn sgil adolygiad Aled Roberts – dydy’r mân newidiadau maen nhw’n eu cynllunio ar hyn o bryd ddim yn mynd i gyflawni’r nod.

“Roedden ni’n falch bod maniffesto Mark Drakeford yn canolbwyntio ar gyrraedd y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg ac nad oedd sôn am y cynlluniau annoeth presennol i wanhau’r Ddeddf Iaith. Roedd yr ymgynghoriad cyhoeddus hefyd yn dangos yn glir nad oes cefnogaeth i hynny, ac mae gwasanaethau Cymraeg yn dechrau gwella o dan y Safonau. Mae angen i’r Llywodraeth symud ymlaen nawr i feysydd eraill sydd angen sylw brys, gan ddechrau gydag addysg a dilyn esiampl Catalwnia sydd wedi bod mor llwyddiannus yn adfer y Gatalaneg drwy’r gyfundrefn addysg.”

Continue Reading

Cymraeg

Gwasanaeth newydd i ddysgwyr ar S4C yn 2019

Published

on

YDYCH chi’n un am osod addunedau blwyddyn newydd?

Boed i fwyta’n iach, cerdded 10,000 o gamau bob dydd neu i dreulio llai o amser ar eich ffôn – mae pawb yn gobeithio trawsnewid eu bywydau mewn rhyw ffordd ar ddechrau blwyddyn newydd.

Eleni, beth am osod adduned blwyddyn newydd o fath gwahanol i’ch hunain – dysgu Cymraeg, neu helpu rhywun i ddysgu Cymraeg?

Gweledigaeth Llywodraeth Cymru yw gweld miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, ac mae modd i ni gyd gyfrannu i gyrraedd y targed hwnnw mewn rhyw ffordd neu’i gilydd. Ysgogwch rywun i ddysgu Cymraeg ar ddechrau blwyddyn newydd, a gall S4C helpu gyda gwasanaeth dysgu Cymraeg newydd sbon yn galennig.

Ar 13 Ionawr bydd gwasanaeth newydd ar gyfer dysgwyr yn dechrau ar S4C, sef S4C Dysgu Cymraeg, fydd yn cynnig darpariaeth Gymraeg i ddysgwyr ar bob lefel. Bydd y gwasanaeth yn cynnwys awr o raglenni ar brynhawniau Sul a chynnwys digidol ar y gwefannau cymdeithasol.

Yn wasanaeth cyffrous newydd, bydd rhaglen newyddion ar gyfer dysgwyr, Yr Wythnos, ymlaen bob dydd Sul am 12.00, gydag Alexandra Humphreys yn edrych nôl dros rai o brif straeon a newyddion yr wythnos.

Yn dilyn y newyddion, bydd rhaglenni sydd ag iaith syml, addas ar gyfer dysgwr ymlaen ar y sianel, gan gychwyn ar 13 Ionawr gyda chyfres newydd Dan Do, ble bydd Aled Sam a Mandy Watkins yn teithio hyd a lled y wlad i ymweld â chartrefi mwyaf diddorol Cymru.

Ar ben hynny, bydd cynnwys digidol ar gael ar dudalen Facebook a Twitter S4C Dysgu Cymraeg, ar gyfer dysgwyr Cymraeg ar bob lefel. Bydd eitemau fideo yn cael eu postio yn wythnosol ar y dudalen, gyda chynnwys yr eitemau yn amrywio o newyddion, drama, gomedi neu gynnwys ffeithiol.

Bydd o leiaf un fideo bob wythnos yn cael ei deilwra’n arbennig ar gyfer dysgwyr Cymraeg ar lefel mynediad. Felly mae modd i ddysgwyr sy’n cymryd y cam cyntaf ar y daith i ddysgu Cymraeg gael budd o wasanaeth dysgwyr newydd S4C.

Gall ysgogi rhywun i ddysgu Cymraeg fod mor syml â gyrru fideo o dudalen Facebook S4C Dysgu Cymraeg i ffrind. Hawdd! Eleni, newidiwch fywyd rhywun gyda’r Gymraeg, a helpwch nhw i fod yn un o’r miliwn o siaradwyr cyn 2050.

Gwyliwch, hoffwch, dilynwch a thagiwch – S4C Dysgu Cymraeg, a byddwch yn un o’r miliwn.

Continue Reading
News14 hours ago

Two men arrested following discovery of illegal slaughterhouse

TWO men were arrested on Monday (Jan 21) after a multi-agency response to an illegal slaughterhouse in west Wales. Police...

News1 day ago

Llangwm: Solicitor jailed for six years for £1m fraud

A PEMBROKESHIRE solicitor who overcharged clients by almost £1m has been jailed this week for six years. Edgar Stephen Thomas,...

News2 days ago

Road re-opened following successful bridge replacement

PEMBROKE ROAD in Merlins Bridge, Haverfordwest, has re-opened and train services between Whitland and Milford Haven have resumed as normal,...

News2 days ago

Narberth man sent a semi-naked photograph of his ex to her own son

UNABLE to accept his relationship was over, a Narberth man sent a semi-naked photograph of his ex to her own...

News3 days ago

Merlins Bridge: Work to replace first of two railway bridges well underway

WORK to replace the pre-war Pembroke Road railway bridge is well underway this weekend. As part of the £4.25m upgrade project, engineers...

News4 days ago

Parents concerned over teenage ‘gangs’ threatening violence

CONCERNED parents of Ysgol Harri Tudur pupils have taken to social media after an incident involving teenagers from Milford Haven...

News5 days ago

Begelly: Driver who crashed into JCB was ‘blinded by sun’

A DRIVER who was blinded by early morning sunlight was involved in a crash with a JCB in Begelly yesterday...

News5 days ago

Dropping a fag butt cost nine people hundreds of pounds

NINE people were summonsed to Haverfordwest Magistrates’ Court on Thursday (Jan 17) after being charged with dropping cigarette ends. The...

News6 days ago

Milford Haven School: Police called over 120 times in just two years

FIGURES obtained by The Pembrokeshire Herald have highlighted the scale of police involvement in Milford Haven School over the last...

News6 days ago

Milford Haven: Booms to be removed following oil spill

BOOMS installed earlier this month to contain an oil spill in the Milford Haven waterway will be removed tomorrow (Jan...

Popular This Week